Tóm tắt cốt lõi (Key Takeaways)
- Khái niệm cốt lõi: Ra quyết định là chọn một hướng hành động trong số nhiều phương án.
- Yếu tố cơ bản: Quá trình này có thể bao gồm các phương án, lựa chọn, kết quả có thể xảy ra và rủi ro.
- Bối cảnh sử dụng: Ra quyết định diễn ra trong đời sống cá nhân lẫn công việc, từ lựa chọn thường ngày đến nhiệm vụ nghề nghiệp.
- Công cụ hỗ trợ: Kỹ năng và công cụ có thể hỗ trợ việc cân nhắc, nhưng không phải là định nghĩa của ra quyết định.
Ra quyết định là gì?
Ra quyết định là quá trình chọn một hướng hành động trong số nhiều phương án. Nói đơn giản, đó là việc bạn chọn sẽ làm gì khi có từ hai lựa chọn trở lên. Quyết định có thể đơn giản hoặc phức tạp, liên quan đến đời sống cá nhân hoặc công việc; điểm cốt lõi là chọn một hướng thay vì những hướng còn lại. Coursera mô tả ra quyết định theo cách này. [C1]
Chẳng hạn, nếu đang cân nhắc đăng ký một trong hai khóa học, bạn sẽ so sánh rồi chọn một khóa. Thuật ngữ “ra quyết định” chỉ hoạt động lựa chọn nói chung, chứ không phải một công thức cụ thể để đưa ra lựa chọn.
Ra quyết định bao gồm những gì?
Các yếu tố cơ bản gồm:
- Các phương án: những hướng hành động bạn có thể chọn.
- Lựa chọn: quyết định chọn một phương án trong số các phương án đó.
- Kết quả có thể xảy ra và rủi ro: cân nhắc mỗi phương án có thể dẫn đến điều gì, cũng như những điều chưa chắc chắn hoặc bất lợi có thể quan trọng với bạn.
Đây là những yếu tố của khái niệm, không phải quy trình cố định mà mọi quyết định đều phải tuân theo. Coursera liên hệ việc ra quyết định với đánh giá rủi ro và xem xét các kết quả có thể xảy ra. Trang này cũng cho biết các khóa học về ra quyết định có thể giúp người học rèn kỹ năng đánh giá phương án và dự đoán kết quả. [C1][C3]
Giả sử bạn đang chọn cách dành buổi tối rảnh rỗi. Bạn có thể cân nhắc mỗi lựa chọn sẽ bao gồm những gì và liệu có điều gì chưa chắc chắn khiến bạn bận tâm hay không. Ví dụ này minh họa những điều có thể được cân nhắc khi lựa chọn, chứ không phải một phương pháp bắt buộc.
Ra quyết định được sử dụng trong những lĩnh vực nào?
Theo Coursera, ra quyết định có vai trò trong cả đời sống cá nhân lẫn công việc. [C2] Trong đời sống cá nhân, bạn có thể chọn cách sử dụng thời gian. Trong công việc, bạn có thể chọn một trong những cách thực hiện nhiệm vụ. Bối cảnh khác nhau, nhưng cả hai đều liên quan đến việc chọn một hướng hành động trong số nhiều phương án.
Vì vậy, ra quyết định không chỉ dành cho nhà quản lý, tổ chức hay những lựa chọn nghề nghiệp lớn. Khái niệm này cũng áp dụng cho các lựa chọn thường ngày.
Những kỹ năng nào hỗ trợ việc ra quyết định?
Phần giới thiệu về các khóa học của Coursera nêu một số năng lực có liên quan đến việc ra quyết định: [C4]
- Tư duy phản biện có thể giúp đánh giá các phương án và kết quả.
- Kỹ năng phân tích có thể hỗ trợ diễn giải dữ liệu và cân nhắc hệ quả.
- Kỹ năng giao tiếp có thể hữu ích khi giải thích lựa chọn hoặc phối hợp với người khác.
- Trí tuệ cảm xúc có thể giúp thấu hiểu góc nhìn của người khác, nhất là khi ra quyết định theo nhóm.
Coursera cũng cho biết các khóa học về ra quyết định có thể giúp người học phát triển những kỹ năng như đánh giá phương án và dự đoán kết quả. [C3] Đây là các ví dụ về năng lực liên quan, không phải danh sách đầy đủ hay áp dụng cho mọi trường hợp. Không phải quyết định nào cũng cần đến tất cả những kỹ năng này. Chẳng hạn, giải thích lựa chọn có thể quan trọng khi có người khác tham gia, nhưng không nhất thiết là một phần của mọi quyết định cá nhân.
Ra quyết định không đồng nghĩa với công cụ ra quyết định
Ra quyết định là quá trình rộng hơn, trong đó bạn chọn một hướng hành động từ nhiều phương án. Công cụ hoặc khuôn khổ ra quyết định là một cách cụ thể để sắp xếp việc cân nhắc lựa chọn. Hai khái niệm có liên quan nhưng không thể dùng thay cho nhau: “ra quyết định” gọi tên hoạt động, còn công cụ là phương tiện có thể hỗ trợ hoạt động đó. [C1]
Bạn có thể lựa chọn mà không cần dùng một công cụ có tên gọi cụ thể. Cốt lõi vẫn là có các phương án và bạn chọn một hướng hành động.
Tóm lại: Ra quyết định là lựa chọn giữa nhiều phương án. Việc này diễn ra trong đời sống cá nhân lẫn công việc, và có thể bao gồm cân nhắc kết quả có thể xảy ra cùng những rủi ro. Kỹ năng và công cụ liên quan có thể hỗ trợ quá trình này, nhưng bản thân chúng không phải là định nghĩa của ra quyết định. Để tìm hiểu cách cải thiện quá trình lựa chọn, hãy xem Cách đưa ra quyết định tốt hơn.
