Cách tạo vision cho cuộc đời: 6 bước thực hành

Vision cho cuộc đời là bức tranh khái quát về cách bạn muốn sống, cảm nhận và đóng góp. Đây không phải dự đoán tương lai, danh sách thành tựu hay kế hoạch cứng nhắc mà bạn buộc phải làm theo.

Để tạo vision cho cuộc đời, bạn sẽ:

1. Tách mong muốn của mình khỏi kỳ vọng bên ngoài.
2. Tìm manh mối về giá trị, nguồn năng lượng, điểm mạnh và định nghĩa thành công của bản thân.
3. Hình dung tương lai mong muốn trước khi tìm cách đạt được nó.
4. Chuyển những chủ đề lặp lại thành một bản vision bằng văn bản.
5. Kiểm tra bản vision dựa trên thực tế, trách nhiệm và những đánh đổi.
6. Đưa một phần nhỏ của vision vào đời sống trong một tuần.

Mục tiêu không phải là khám phá ra tương lai hoàn hảo duy nhất, mà là tạo một bản nháp hữu ích để định hướng quyết định tiếp theo. Bản nháp ấy có thể thay đổi khi bạn hiểu thêm về mình.

> Lưu ý: Đây là bài tập tự phản tư mang tính giáo dục, không phải đánh giá sức khỏe tinh thần hay lời khuyên tâm lý chuyên môn.

Tạo vision cho cuộc đời bằng cách bắt đầu từ cuộc sống bạn muốn sống

Vision cho cuộc đời là bức tranh lớn ẩn sau những lựa chọn của bạn: những ngày bạn muốn trải qua, phẩm chất bạn muốn có trong các mối quan hệ, cách bạn muốn làm việc và đóng góp bạn muốn tạo ra. Mục tiêu là những con đường cụ thể hơn mà bạn có thể thử nghiệm và điều chỉnh trong quá trình thực hiện (Women Rising).

Bạn chưa cần biết chính xác chức danh công việc, thu nhập, thành phố hay tình trạng quan hệ trong tương lai mới có thể bắt đầu. Trước hết, hãy trả lời một câu hỏi nền tảng hơn:

Tôi đang cố gắng xây dựng kiểu cuộc sống nào?

Câu trả lời thường đến từ quá trình suy ngẫm, chứ không phải một khoảnh khắc giác ngộ bất ngờ. Vision cá nhân có thể hình thành từ mong muốn, hy vọng, ước mơ và giá trị của bạn; nó có thể dần sáng rõ theo thời gian thay vì xuất hiện chỉ sau một đêm (Seapoint Center for Collaborative Leadership).

Hãy hình dung Linh, nhân vật hư cấu 26 tuổi sẽ xuất hiện xuyên suốt hướng dẫn này. Linh có công việc ổn định và trông như đang làm tốt, nhưng cô cảm thấy mình sống như đang bật chế độ tự động. Cô biết mình không muốn tiếp tục kiệt sức, nhưng chưa thể mô tả điều mình muốn thay thế.

Việc đầu tiên Linh cần làm không phải là nghỉ việc, chọn nghề mới hay thiết kế mười năm tiếp theo. Cô cần chuyển suy nghĩ “mình không muốn sống như thế này” thành một bức tranh rõ hơn về cuộc sống mình muốn hướng tới.

Vision, mục đích, sứ mệnh, mục tiêu và kế hoạch cuộc đời khác nhau thế nào?

Những khái niệm này có liên quan, nhưng mỗi khái niệm đảm nhiệm một vai trò khác nhau.

Khái niệm	Câu hỏi chính	Ý nghĩa thực tế	Ví dụ
Vision cho cuộc đời	Tôi muốn sống như thế nào?	Bức tranh khái quát về tương lai mong muốn, gồm cách bạn muốn sống, cảm nhận, xây dựng quan hệ, làm việc và đóng góp.	“Tôi muốn có một cuộc sống bền vững, trong đó tôi làm công việc sáng tạo hữu ích và vẫn hiện diện bên những người mình yêu thương.”
Mục đích	Vì sao điều này có ý nghĩa với tôi?	Cảm nhận rộng hơn về ý nghĩa hoặc phương hướng.	“Giúp mọi người hiểu những ý tưởng khó là điều có ý nghĩa với tôi.”
Sứ mệnh cá nhân	Hiện tại tôi sẽ đóng góp như thế nào?	Vai trò bạn chọn đảm nhận hoặc cách bạn dự định hành động và đóng góp.	“Tôi dùng viết lách và giảng dạy để giúp mọi người tiếp cận kiến thức hữu ích dễ dàng hơn.”
Mục tiêu	Tiếp theo tôi sẽ theo đuổi kết quả nào?	Kết quả hoặc cột mốc cụ thể có thể được thử nghiệm và điều chỉnh.	“Xuất bản ba bài viết trong ba tháng tới.”
Kế hoạch cuộc đời	Tôi sẽ hành động theo trình tự nào và cần nguồn lực gì?	Trình tự thực tế gồm hành động, thời gian, nguồn lực và những giới hạn cần tính đến.	Lịch trình, ngân sách, kế hoạch học tập và quy trình rà soát để hoàn thành các bài viết.

Vision chỉ ra đích đến hoặc phương hướng; mục tiêu là những con đường khả thi. Các con đường có thể thay đổi mà không làm mất hiệu lực của vision rộng hơn (Women Rising).

Một bản vision cá nhân bằng văn bản có thể bao gồm các giá trị, điểm mạnh và mục tiêu dự định của bạn. Nó cũng có thể làm tài liệu tham chiếu khi bạn đứng trước một quyết định hoặc bước ngoặt quan trọng (BetterUp). Tuy vậy, đừng biến nó thành một tiêu chuẩn khác để tự trừng phạt mình.

Trong trường hợp của Linh:

• Vision: công việc có ý nghĩa, quyền tự chủ, tiếp tục học hỏi, thời gian dành cho gia đình và nhịp sống bền vững.
• Mục tiêu khả thi trong ba tháng: hoàn thành một dự án viết nhỏ về chủ đề cô quan tâm.
• Chưa cần làm ngay: lập kế hoạch chi tiết để đổi nghề.

Nếu muốn tìm hiểu thêm về khái niệm, hãy bắt đầu với bài vision cá nhân là gì. Bạn cũng có thể tìm hiểu riêng về mục đích, sứ mệnh cá nhân, mục tiêu cuộc đời và lập kế hoạch cuộc đời.

Bước 1: Tách mong muốn của bạn khỏi kỳ vọng bên ngoài

Đôi khi một mong muốn có vẻ là của riêng bạn chỉ vì bạn đã nghe nó lặp đi lặp lại trong nhiều năm. Nó có thể phản ánh ước mơ của cha mẹ, định nghĩa thành công của thầy cô, lối sống của nhóm bạn hoặc hình ảnh được tán thưởng trên mạng xã hội. Suy ngẫm có thể giúp bạn nhận ra rằng điều mình vẫn nghĩ là mong muốn cá nhân thực ra bắt nguồn từ nơi khác (Seapoint Center for Collaborative Leadership).

Điều đó không có nghĩa mọi mong muốn chịu ảnh hưởng từ bên ngoài đều là giả tạo. Bạn chỉ cần xem xét chúng trước khi xây dựng cuộc sống quanh những mong muốn ấy.

1. Viết ra câu trả lời đầu tiên

Hoàn thành câu này mà không chỉnh sửa:

> Điều tôi thực sự muốn lúc này là ________.

Câu trả lời có thể cụ thể như “mình muốn một công việc tốt hơn” hoặc mơ hồ như “mình muốn tự do”. Cả hai đều được.

2. Thử bài tập Ba câu hỏi “Tại sao?”

Hãy hỏi vì sao bạn muốn điều đó, rồi tiếp tục chất vấn từng câu trả lời:

1. Tôi thực sự muốn điều gì?
2. Vì sao tôi muốn điều đó?
3. Vì sao câu trả lời ấy quan trọng với tôi?
4. Vì sao lý do sâu xa hơn đó lại có ý nghĩa?

Bài tập “Ba câu hỏi Tại sao?” nhằm giúp bạn đi từ mong muốn bề mặt đến điều thực sự quan trọng ở tầng sâu hơn (Seapoint Center for Collaborative Leadership).

Linh bắt đầu như sau:

• Mong muốn: “Mình muốn nghỉ việc.”
• Tại sao 1: “Vì mình mệt mỏi khi không thể kiểm soát thời gian.”
• Tại sao 2: “Vì mình muốn có đủ năng lượng để học hỏi, xây dựng các mối quan hệ và làm công việc có ý nghĩa.”
• Tại sao 3: “Vì quyền tự chủ, sự đóng góp và việc hiện diện bên mọi người quan trọng với mình hơn vẻ ngoài thành công.”

Nghỉ việc là một cách có thể thực hiện, nhưng chưa phải vision. Những chủ đề sâu hơn là quyền tự chủ, đóng góp có ý nghĩa, năng lượng bền vững và sự hiện diện.

3. Dùng bộ câu hỏi kiểm tra tính chân thực

Với mỗi mong muốn lớn, hãy trả lời:

• Nếu không ai biết tôi đạt được điều này, tôi vẫn muốn nó chứ?
• Nếu không được ai khen ngợi, tôi vẫn thấy nó đáng giá chứ?
• Khi nói “mình nên muốn điều này”, tôi đang nghe thấy tiếng nói của ai?
• Tôi sẵn sàng chấp nhận cái giá nào để đạt được điều đó?
• Tôi không sẵn sàng chấp nhận cái giá nào?
• Mong muốn này khiến tôi sống thật hơn hay chỉ trông ấn tượng hơn?

Hãy xem đây là câu hỏi để suy ngẫm, không phải bài kiểm tra tâm lý tiêu chuẩn hóa.

4. Chuyển điều muốn tránh thành phương hướng muốn tiến tới

Một vision hữu ích mô tả điều bạn muốn hướng đến, chứ không chỉ điều bạn muốn thoát khỏi. Các hướng dẫn về vision cá nhân cũng khuyên nên tập trung vào nơi bạn muốn đi tới thay vì chỉ nghĩ đến những gì muốn rời bỏ (Seapoint Center for Collaborative Leadership).

Hãy viết lại:

• “Mình không muốn kiệt sức” thành “Mình muốn có nhịp sống đủ bền vững để nghỉ ngơi và duy trì các mối quan hệ.”
• “Mình không muốn làm công việc doanh nghiệp” thành “Mình muốn công việc có quyền tự chủ, tạo ra ích lợi nhìn thấy được và cho mình cơ hội học hỏi.”
• “Mình không muốn cảm thấy lạc lối” thành “Mình muốn đưa ra quyết định dựa trên những giá trị mình đã chủ động lựa chọn.”

Định hướng tích cực không có nghĩa là giả vờ những khó khăn hiện tại không quan trọng. Nó chỉ giúp bạn có một nơi để tiến về phía trước.

Bước 2: Thu thập chất liệu cho vision cuộc đời

Nếu chưa biết mình muốn gì, đừng ép bản thân viết ngay một tuyên bố thật chỉn chu. Trước tiên, hãy thu thập thông tin từ chính cuộc sống thực tế của bạn.

Một điểm khởi đầu được gợi ý là viết tự do về điều quan trọng nhất với bạn và những điều bạn muốn có trong đời (Women Rising). Bảng bài tập sau giúp bạn biến suy ngẫm ấy thành điều cụ thể hơn.

1. Điều quan trọng và điều bạn muốn có nhiều hơn

Hoàn thành các câu sau:

• Những người, trải nghiệm và hoạt động quan trọng nhất với tôi là…
• Tôi muốn có nhiều hơn…
• Tôi muốn có ít hơn…
• Điều đang khiến tôi nặng lòng là…
• Tôi cảm thấy mình là chính mình nhất khi…
• Tôi sẽ tiếc nếu bỏ bê…

2. Điều tiếp thêm và làm tiêu hao năng lượng

Đừng chỉ hỏi bạn thích điều gì. Hãy để ý điều gì khiến bạn tập trung, bình tâm hoặc mệt nhưng vẫn thấy có ích – và điều gì thường xuyên khiến bạn kiệt sức.

Tiếp thêm năng lượng	Làm tiêu hao năng lượng

Năng lượng không phải tiêu chí duy nhất để có một cuộc sống tốt. Trách nhiệm cần thiết có thể khiến bạn mệt mỏi, còn hoạt động dễ chịu đôi khi lại không hữu ích. Hãy xem đây là một nguồn thông tin, không phải quy tắc tự động để ra quyết định.

3. Những giá trị bạn muốn thể hiện trong đời sống

Chọn từ ba đến năm giá trị bạn muốn thể hiện qua các quyết định thực tế. Ví dụ: tự chủ, học hỏi, gia đình, phụng sự, ổn định, sáng tạo, trung thực, sức khỏe, làm chủ kỹ năng hoặc cộng đồng.

Với mỗi giá trị, hãy viết thêm một định nghĩa hành vi:

> Học hỏi có nghĩa là: thường xuyên dành thời gian nghiên cứu, thực hành và xem xét lại những giả định của mình.

Một giá trị sẽ hữu ích hơn khi bạn nhận ra nó thể hiện ra sao trong đời sống hằng ngày. Nếu thấy phần này khó, hãy thử bài tập sâu hơn về cách xác định giá trị cốt lõi.

4. Định nghĩa thành công của bạn

Trả lời mà không dùng thước đo của người khác:

• Một tuần bình thường thành công với tôi sẽ có…
• Tôi vẫn tự hào về cuộc sống của mình dù không có ________.
• Tiền bạc quan trọng với tôi vì…
• Sự công nhận quan trọng hoặc không quan trọng với tôi vì…
• “Đủ” với tôi sẽ trông như…
• Tôi không muốn thành công phải đánh đổi bằng…

5. Dấu hiệu trong các lĩnh vực quan trọng của cuộc sống

Viết một hoặc hai câu cho mỗi lĩnh vực. Bạn không cần đặt ra khát vọng lớn lao ở mọi mục.

• Công việc và đóng góp: Bạn muốn góp phần giải quyết vấn đề nào?
• Các mối quan hệ: Bạn muốn đối xử với mọi người và dành thời gian cho họ ra sao?
• Sức khỏe và nhịp sống: Nhịp độ nào bền vững với bạn?
• Học hỏi: Bạn muốn tiếp tục phát triển điều gì?
• Nơi sống và môi trường: Không gian xung quanh nào giúp bạn hoạt động tốt?
• Cộng đồng hoặc đóng góp: Bạn muốn công sức của mình mang lại lợi ích cho ai hoặc điều gì?

Các câu hỏi về giá trị, năng lượng, định nghĩa thành công của cá nhân, ước mơ về công việc và cuộc sống, cũng như một ngày lý tưởng thường được dùng để khám phá vision cuộc đời (Women Rising).

Linh nhận ra năm cụm từ lặp lại trong ghi chú của mình:

• quyền tự chủ về thời gian;
• học hỏi liên tục;
• công việc hữu ích;
• hiện diện bên gia đình;
• nhịp sống không phụ thuộc vào tình trạng kiệt sức kéo dài.

Cô vẫn chưa biết công việc lý tưởng của mình là gì. Nhưng giờ đây, cô đã có chất liệu ban đầu để xây dựng vision.

Bạn có thể thu thập thêm thông tin qua bài viết nhật ký để hiểu mình hoặc xem lại cách nhận diện điểm mạnh.

Bước 3: Hình dung tương lai mong muốn trước khi giải quyết “bằng cách nào”

Ở bước này, tạm thời hãy tách tưởng tượng khỏi việc lập kế hoạch. Tập trung vào điều gì sẽ tạo nên một cuộc sống đáng mong muốn trước khi đòi hỏi phải giải thích đầy đủ bằng cách nào bạn sẽ tạo ra nó. Trình tự này cũng được khuyến nghị trong hướng dẫn thực hành tạo vision cuộc đời (Women Rising).

Đây không phải suy nghĩ phép màu. Hình dung không bảo đảm một kết quả cụ thể. Bạn đang dùng trí tưởng tượng để khám phá sở thích, những mâu thuẫn và khả năng có thể khó diễn đạt bằng các nguyên tắc trừu tượng.

1. Viết thư từ phiên bản tương lai của bạn

Chọn một thời điểm trong tương lai đủ xa để bạn hình dung những thay đổi có ý nghĩa, nhưng đủ gần để vẫn tưởng tượng được. Bạn tự chọn mốc thời gian; không có số năm nào đúng cho tất cả mọi người.

Hãy viết thư từ phiên bản tương lai ấy gửi cho bạn hiện tại. Mô tả:

• cuộc sống cá nhân của bạn trông như thế nào;
• công việc hoặc đóng góp bạn đang thực hiện;
• bạn đã đạt được điều gì;
• bạn cảm thấy thế nào về những thành tựu đó;
• điều khiến bạn tự hào nhất;
• điều bạn đã thôi theo đuổi;
• điều bạn đã bảo vệ trong suốt hành trình.

Bài tập viết thư từ phiên bản tương lai có thể mời bạn mô tả những thành tựu cá nhân và nghề nghiệp, cảm xúc về chúng và điều khiến bạn tự hào (BetterUp).

Đừng lo viết hay. Hãy ghi chi tiết trước khi phán xét xem chúng có khả thi hay không.

2. Mô tả một ngày bình thường lý tưởng

Đừng chỉ viết về kỳ nghỉ, thành công vang dội hay viễn cảnh nghỉ hưu trong mơ. Hãy mô tả một ngày trong tuần bình thường của cuộc sống bạn muốn:

• Bạn thức dậy lúc mấy giờ và trong trạng thái thế nào?
• Bạn đang ở trong môi trường nào?
• Bạn tương tác với ai?
• Công việc nào chiếm phần lớn sự chú ý của bạn?
• Bạn kiểm soát lịch trình của mình đến đâu?
• Bạn chăm sóc cơ thể và năng lượng ra sao?
• Buổi tối của bạn gồm những gì?
• Hôm đó bạn đã đóng góp điều gì?

Linh không viết “Cuối cùng mình đã thành công”. Cô viết:

> Tôi bắt đầu ngày mới mà không lập tức kiểm tra tin nhắn công việc. Tôi dành vài giờ tập trung viết và giải thích những ý tưởng có ích cho người khác. Tôi đủ quyền chủ động với lịch trình để ăn uống tử tế và đi dạo. Buổi tối, tôi đóng công việc lại và thong thả dành thời gian bên gia đình.

Mô tả này không phải hợp đồng với tương lai. Mục đích là giúp Linh diễn đạt “một cuộc sống tốt hơn” bằng những điều có thể quan sát được.

Bước 4: Tìm ra các chủ đề lặp lại và viết bản nháp vision

Đến đây, bạn đã có những mảnh ghép: giá trị, kiểu năng lượng, trải nghiệm mong muốn, một ngày lý tưởng và lá thư từ phiên bản tương lai. Bước tiếp theo là tổng hợp chúng.

1. Đánh dấu những từ và ý tưởng lặp lại

Đọc lại mọi thứ và khoanh những từ liên quan đến:

• môi trường: yên tĩnh, hợp tác, linh hoạt, gần gũi, ngoài trời;
• điểm mạnh và kỹ năng: viết, xây dựng, lắng nghe, phân tích, giảng dạy;
• cảm xúc: bình tâm, hứng thú, gắn kết, tò mò, hữu ích;
• niềm tin: điều bạn cho là quan trọng, khả thi hoặc đáng được bảo vệ;
• giá trị: tự chủ, gia đình, tinh thông, phụng sự, an toàn;
• mục đích hoặc đóng góp: những người hoặc vấn đề bạn muốn hỗ trợ.

Các hướng dẫn viết tuyên bố vision cá nhân cũng khuyên nên rút ra từ khóa về môi trường, kỹ năng, cảm xúc, niềm tin, giá trị và mục đích từ những phần suy ngẫm trước đó (BetterUp).

Đừng đưa mọi cụm từ thú vị vào bản nháp. Hãy tìm những chủ đề xuất hiện trong nhiều hơn một bài tập.

2. Viết một câu cốt lõi

Dùng cấu trúc sau:

> Tôi đang xây dựng một cuộc sống trong đó tôi [muốn sống hoặc cảm nhận như thế nào], sử dụng [điểm mạnh hoặc cách làm việc mình ưa thích] để [tạo ra đóng góp mình mong muốn], đồng thời bảo vệ [những giá trị hoặc điều tôi không muốn đánh đổi].

Tuyên bố vision cá nhân có thể kết hợp giá trị, điểm mạnh và mục tiêu dự định (BetterUp). Trong bài tập này, hãy nhấn mạnh phương hướng thay vì liệt kê dài các mục tiêu.

3. Mở rộng thành ba đến năm câu

Nếu một câu quá cô đọng, hãy bổ sung:

1. nhịp sống hoặc phẩm chất cuộc sống bạn mong muốn;
2. công việc hoặc đóng góp bạn muốn tạo ra;
3. các mối quan hệ hoặc trách nhiệm bạn muốn trân trọng;
4. điều bạn muốn tiếp tục học hỏi;
5. điều bạn không sẵn sàng hy sinh.

4. Chỉnh sửa để bản nháp hữu ích, không phải hoàn hảo

Một bản nháp hữu ích nên:

• nghe giống cách bạn thực sự nói;
• đủ cụ thể để ảnh hưởng đến một quyết định;
• để ngỏ những chi tiết bạn chưa thể biết;
• mô tả phương hướng thay vì hứa hẹn kết quả;
• tránh sao chép một tuyên bố nghe ấn tượng nhưng không đúng với bạn.

Bản nháp đầu tiên của Linh trở thành:

> Tôi đang xây dựng một cuộc sống bền vững, trong đó tôi dùng khả năng viết và giải thích để làm công việc hữu ích. Tôi tiếp tục học hỏi và có quyền chủ động đáng kể với thời gian của mình. Tôi hiện diện bên gia đình và bảo vệ sức khỏe thay vì hy sinh nó để được công nhận. Hình thức công việc của tôi có thể thay đổi, nhưng tính hữu ích, quyền tự chủ, học hỏi và gắn kết vẫn là trọng tâm.

Đây không phải lời khẳng định hoàn hảo. Đây là một tài liệu đang được hoàn thiện.

Vision mô tả tương lai bạn mong muốn. Nếu sau này muốn xác định vai trò hoặc cách đóng góp hiện tại, hãy đọc tiếp bài cách viết tuyên bố sứ mệnh cá nhân.

Bước 5: Kiểm tra tính chân thực và mức độ phù hợp với thực tế

Vision có thể tham vọng về phương hướng mà không cứng nhắc về chi tiết. Việc kiểm tra giúp bạn giữ lại điều quan trọng, đồng thời tôn trọng trách nhiệm và những giới hạn hiện tại.

Hãy dùng sáu câu hỏi sau:

1. Điều này có phản ánh những giá trị tôi đã xác định không?
Nếu gia đình là điều cốt lõi nhưng tương lai bạn hình dung lại không dành thời gian cho các mối quan hệ, hãy xem xét mâu thuẫn ấy.

2. Tôi muốn cuộc sống này, hay muốn được công nhận nhờ có nó?
Suy ngẫm có thể giúp bạn nhận ra rằng một mong muốn tưởng như thuộc về mình lại bắt nguồn từ kỳ vọng của người khác (Seapoint Center for Collaborative Leadership).

3. Tôi muốn sống, cảm nhận và đóng góp như thế nào?
Hãy gỡ bỏ những biểu tượng địa vị không cần thiết và xem phần cốt lõi có ý nghĩa nào còn lại.

4. Chi tiết nào là thiết yếu, còn chi tiết nào chỉ là cách thực hiện?
“Quyền tự chủ” có thể là điều thiết yếu. “Trở thành freelancer toàn thời gian” có thể chỉ là một cách để đạt được điều đó.

5. Tôi cần tôn trọng những trách nhiệm, nguồn lực và giới hạn hiện tại nào?
Hãy cân nhắc tài chính, người phụ thuộc, sức khỏe, nơi sống, nghĩa vụ pháp lý và thời gian sẵn có. Tôn trọng thực tế không có nghĩa là từ bỏ khát vọng.

6. Tôi không sẵn sàng đánh đổi điều gì?
Hãy nêu rõ giới hạn của mình: sức khỏe, sự chính trực, những mối quan hệ quan trọng, an toàn tài chính hoặc điều gì khác.

Ban đầu, Linh viết rằng cô sẽ trở thành freelancer toàn thời gian. Khi xem xét lại, cô nhận ra làm freelancer là một phương thức, còn quyền tự chủ và công việc hữu ích mới là mong muốn cốt lõi. Cô cũng có trách nhiệm tài chính, nên nghỉ việc ngay không phải lựa chọn khôn ngoan.

Cô điều chỉnh vision mà không từ bỏ nó: giữ nguyên phương hướng nhưng linh hoạt hơn về cách thực hiện.

Vision cá nhân có thể giúp định hướng hành động khi bạn đưa ra lựa chọn hoặc trải qua bước ngoặt quan trọng (BetterUp). Hãy dùng nó như la bàn, không phải lý do để phán xét bản thân vì chưa sống được như phiên bản hoàn chỉnh trong tương lai.

Bước 6: Biến một phần vision thành thử nghiệm trong một tuần

Vision sẽ giúp bạn có thêm thông tin khi được đưa vào đời sống thực. Nhưng bạn không cần thiết kế lại mọi thứ cùng một lúc.

Chọn một yếu tố trong vision và tìm cách thực hành nó ở quy mô nhỏ trong một tuần. Hướng dẫn thực tế về tạo vision cuộc đời khuyên nên đưa một thành phần đã chọn vào đời sống hằng ngày trước, rồi mới dần bổ sung những thành phần khác (Women Rising). Chỉ chọn một thay đổi cũng giúp giảm áp lực phải lập tức thay đổi toàn bộ cuộc sống (Women Rising).

Hãy dùng công thức sau:

> Yếu tố trong vision → hành động nhỏ → thời gian hoặc tần suất → dấu hiệu quan sát được → câu hỏi nhìn lại

Ví dụ:

• Yếu tố trong vision: học hỏi và làm công việc hữu ích.
• Hành động nhỏ: viết một bài giải thích ngắn về chủ đề mình quan tâm.
• Thời gian: hai buổi, mỗi buổi 30 phút trong tuần này.
• Dấu hiệu quan sát được: ghi lại mức năng lượng và hứng thú trước, sau mỗi buổi.
• Câu hỏi nhìn lại: Việc này cho tôi biết điều gì về kiểu công việc mà tôi muốn làm nhiều hơn?

Đây là thử nghiệm đầu tiên của Linh. Cô không nghỉ việc. Cô xếp lịch hai buổi viết và quan sát xem hoạt động này khơi gợi sự tò mò, hứng thú hay cảm giác kháng cự.

Mục đích không phải là chứng minh vision đúng, mà là thu thập thông tin mới. Bạn có thể nhận ra mình yêu thích chủ đề nhưng không thích viết, chỉ thích công việc khi được hợp tác với người khác, hoặc cần nhịp độ khác với điều đã hình dung.

Sau thử nghiệm, hãy tự hỏi:

• Điều gì có vẻ phù hợp với những gì tôi coi trọng?
• Điều gì khác với dự đoán của tôi?
• Tôi sẽ lặp lại, thay đổi hay dừng việc gì?
• Vision có cần điều chỉnh không, hay tôi chỉ cần thử thêm một cách khác?

Khi sẵn sàng chuyển phương hướng thành các kết quả cụ thể hơn, hãy đọc tiếp về đặt mục tiêu hoặc cách đặt mục tiêu cuộc đời. Để tìm hiểu quy trình rộng hơn sau thử nghiệm đầu tiên, xem bài cách thiết kế cuộc đời.

Worksheet điền khuyết để tạo vision cuộc đời

Hãy chép worksheet sau vào sổ hoặc tài liệu của bạn. Nếu giới hạn thời gian giúp bạn tránh cầu toàn, hãy dành khoảng 30–45 phút cho lượt viết đầu tiên. Đây là gợi ý thực tế, không phải khoảng thời gian được nghiên cứu xác lập làm chuẩn.

A. Điều tôi muốn hướng tới

• Tôi muốn có nhiều hơn…
• Tôi muốn có ít hơn…
• Tôi muốn những ngày bình thường của mình có cảm giác…
• Đóng góp tôi muốn tạo ra là…

Ví dụ của Linh: Thêm quyền tự chủ, học hỏi, công việc hữu ích, thời gian cho gia đình và năng lượng bền vững.

B. Ba câu hỏi “Tại sao?”

• Tôi muốn điều gì?
• Vì sao tôi muốn điều đó?
• Vì sao điều ấy có ý nghĩa?
• Vì sao câu trả lời sâu hơn đó lại quan trọng?

Bài tập Ba câu hỏi “Tại sao?” nhằm giúp bạn khám phá điều quan trọng nằm bên dưới câu trả lời ban đầu (Seapoint Center for Collaborative Leadership).

Ví dụ của Linh: “Nghỉ việc” dẫn đến “kiểm soát thời gian”, rồi đến “có năng lượng làm việc hữu ích và vun đắp các mối quan hệ”, cuối cùng là “quyền tự chủ, đóng góp và sự hiện diện”.

C. Manh mối về năng lượng

• Hoạt động tiếp thêm năng lượng cho tôi:
• Môi trường giúp tôi hoạt động tốt:
• Hoạt động hoặc tình huống thường xuyên làm tôi kiệt sức:
• Những việc cần làm dù tiêu hao năng lượng mà tôi cần học cách quản lý thay vì loại bỏ:

D. Giá trị và định nghĩa thành công của tôi

• Ba đến năm giá trị của tôi:
• Mỗi giá trị thể hiện ra sao trong thực tế:
• Một tuần bình thường thành công sẽ có:
• Thành công không đáng để đánh đổi bằng:

E. Ghi chú về phiên bản tương lai và ngày lý tưởng

• Tôi thức dậy ở đâu và như thế nào?
• Công việc gì chiếm phần lớn sự chú ý của tôi?
• Ai có mặt trong ngày của tôi?
• Tôi đã học hỏi hoặc tạo ra điều gì?
• Tôi tự hào về điều gì?
• Tôi đã thôi theo đuổi điều gì?

Thư từ phiên bản tương lai có thể bao gồm thành tựu cá nhân và nghề nghiệp, cảm xúc về những thành tựu đó và điều khiến bạn tự hào (BetterUp).

F. Từ khóa lặp lại

Phân loại các từ lặp lại theo nhóm:

• Môi trường:
• Điểm mạnh và kỹ năng:
• Cảm xúc:
• Niềm tin:
• Giá trị:
• Đóng góp:

G. Bản nháp vision đầu tiên của tôi

> Tôi đang xây dựng một cuộc sống trong đó tôi ________. Tôi sử dụng ________ để đóng góp ________. Tôi dành chỗ cho ________. Tôi tiếp tục phát triển ________. Tôi sẽ không đánh đổi ________ chỉ để đạt được ________.

Nếu cần, hãy viết thành ba đến năm câu. Dừng lại khi bản tuyên bố đã đủ hữu ích để thử nghiệm; bạn không cần phải chắc chắn tuyệt đối.

H. Điều tôi không muốn đánh đổi

• Mối quan hệ tôi muốn bảo vệ:
• Giới hạn liên quan đến sức khỏe hoặc năng lượng:
• Trách nhiệm tài chính hoặc thực tế:
• Giới hạn về đạo đức:

I. Thử nghiệm một tuần của tôi

• Yếu tố trong vision:
• Hành động nhỏ:
• Ngày và giờ:
• Tần suất:
• Điều tôi sẽ quan sát:
• Câu hỏi nhìn lại vào cuối tuần:

Bắt đầu với một yếu tố và thực hành một thay đổi nhỏ liên quan trong một tuần là cách vừa sức để khởi động (Women Rising).

J. Ngày xem lại

• Tôi sẽ xem lại bản nháp này vào ngày:
• Trước khi chỉnh sửa, tôi muốn tìm hiểu thêm:

Worksheet đã điền của Linh chỉ là ví dụ minh họa, không phải khuôn mẫu vision để bạn sao chép. Bản của bạn nên phản ánh giá trị, trách nhiệm, ngôn ngữ và trải nghiệm riêng.

Khi nào và bằng cách nào nên điều chỉnh vision cuộc đời

Vision cho cuộc đời là một tài liệu luôn thay đổi. Việc tìm được sự rõ ràng cần thời gian và suy ngẫm, vì vậy phiên bản đầu tiên không cần đúng với bạn mãi mãi (Seapoint Center for Collaborative Leadership).

Hãy xem lại vision khi bạn có trải nghiệm đáng kể, trách nhiệm thay đổi hoặc hiểu biết về bản thân trở nên chính xác hơn. Đừng cho rằng vision sai chỉ vì bạn vừa trải qua một tuần khó khăn.

Hãy dùng ba câu hỏi khi xem lại:

1. Điều gì vẫn còn đúng với tôi?
2. Điều gì không còn phù hợp?
3. Thử nghiệm gần đây đã dạy tôi điều gì?

Không có lịch xem lại nào phù hợp với tất cả mọi người. Bạn có thể đặt lời nhắc trên lịch, xem lại sau một bước ngoặt đáng kể hoặc đọc lại tuyên bố sau vài lần thử nghiệm. Tần suất nào cũng chỉ là lựa chọn thực tế, không phải quy tắc.

Vision có thể tiếp tục định hướng quyết định trong khi các mục tiêu theo đuổi nó thay đổi (Women Rising). Nó cũng có thể định hướng bạn trong những quyết định lớn mà không áp đặt một đáp án duy nhất đã được định sẵn (BetterUp).

Với Linh, các giá trị về quyền tự chủ, học hỏi, đóng góp, gia đình và sức khỏe có thể vẫn ổn định, trong khi cách thực hiện thay đổi. Sau khi tích lũy kinh nghiệm qua những dự án bên ngoài công việc chính, cô có thể nhận ra mình muốn một vai trò khác, làm nhiều nghề song song hoặc đơn giản là thiết lập ranh giới tốt hơn ở nơi làm việc hiện tại.

Nếu vẫn chưa đủ rõ để viết bản vision, hãy quay lại bài cách hiểu bản thân hoặc cần làm gì khi không biết mình muốn gì. Nếu phương hướng đã dần sáng rõ, bước tiếp theo là chuyển nó thành mục tiêu cuộc đời, rồi tiến tới một kế hoạch cuộc đời thực tế.

Bản vision đầu tiên không cần quyết định toàn bộ tương lai của bạn. Nó chỉ cần cho bạn một phương hướng chân thực hơn – và một cách nhỏ để bắt đầu học hỏi từ đó ngay lúc này.