Tóm tắt cốt lõi (Key Takeaways)
- Hiểu đúng doomscrolling: Đây là việc lướt liên tục hoặc quá lâu qua nội dung tiêu cực dù có thể khiến bạn cảm thấy tệ hơn.
- Nhận biết dấu hiệu: Mất cảm giác về thời gian, liên tục tải lại bảng tin, khó dừng và khó tập trung vào giấc ngủ, công việc hoặc việc học có thể gợi ý kiểu hành vi này.
- Phân biệt với cập nhật: Doomscrolling thường đi kèm việc tiếp tục lướt dù không còn nhận được thông tin hay lợi ích mới, trong khi cập nhật tin tức có mục đích và giới hạn rõ hơn.
- Không tự chẩn đoán: Doomscrolling được mô tả như một thói quen hoặc kiểu hành vi, không phải chẩn đoán lâm sàng; nếu gây đau khổ đáng kể hoặc cản trở sinh hoạt, hãy cân nhắc trao đổi với chuyên gia phù hợp.
Doomscrolling là gì?
Doomscrolling là thói quen lướt liên tục hoặc quá lâu qua những nội dung tiêu cực, đáng lo trên mạng, dù việc đó có thể khiến bạn cảm thấy tệ hơn. Tình trạng này thường xảy ra trên mạng xã hội, trang tin hoặc ứng dụng tin tức: một bài đăng, bài báo hay video gây lo ngại dẫn bạn đến nội dung đáng lo tiếp theo. Cleveland Clinic mô tả đây là việc lướt không ngừng qua nội dung tiêu cực trên mạng; Medical News Today nhấn mạnh việc dành quá nhiều thời gian xem nội dung trực tuyến, đặc biệt là tin tức tiêu cực. (C1, C2)
Chẳng hạn, bạn mở ứng dụng tin tức để đọc cập nhật về một sự kiện đang diễn ra. Nhưng rồi bạn tiếp tục xem các tiêu đề, bài đăng và video liên quan, ngày càng căng thẳng mà vẫn tìm kiếm thông tin mới. Điểm cốt lõi không chỉ là bắt gặp tin xấu, mà là tiếp tục xem nội dung tiêu cực trong thời gian dài hoặc cảm thấy khó dừng lại.
Doomscrolling khác gì với việc cập nhật tin tức?
Đọc tin tiêu cực không đồng nghĩa với doomscrolling. Để phân biệt, hãy nhìn vào kiểu hành vi và ảnh hưởng của nó, thay vì dựa vào một mốc thời gian cố định.
| Cập nhật tin tức | Doomscrolling |
|---|---|
| Bạn chủ động chọn một nguồn hoặc bản tin cụ thể để xem. | Bạn liên tục chuyển từ nội dung đáng lo này sang nội dung đáng lo khác. |
| Bạn có mục đích rõ ràng, chẳng hạn kiểm tra diễn biến quan trọng. | Bạn tiếp tục lướt dù không còn cảm thấy mình nhận được thông tin hay lợi ích mới. |
| Bạn thường có thể dừng sau khi đọc nội dung đã định. | Bạn thấy khó dừng và có thể liên tục tải lại bảng tin. |
| Việc xem tin có giới hạn và không ảnh hưởng rõ rệt đến sinh hoạt thường ngày. | Việc lướt kéo dài hoặc quá mức có thể khiến bạn lo âu, căng thẳng hoặc kiệt sức hơn. |
Đây là cách phân biệt thực tế, không phải bài kiểm tra lâm sàng. Các nguồn được dẫn không xác định ngưỡng thời gian chính thức để kết luận khi nào việc xem tin trở thành doomscrolling. Thay vào đó, họ tập trung vào việc tiêu thụ quá mức nội dung tiêu cực và khó dứt ra. (C1, C2)
Những dấu hiệu nào có thể cho thấy bạn đang doomscrolling?
Các dấu hiệu dưới đây gợi ý về hành vi, không phải tiêu chí chẩn đoán. Bạn có thể nhận ra mình đang rơi vào kiểu lướt này khi:
1. Mất cảm giác về thời gian. Một bài đăng đáng lo dẫn đến bài khác, rồi bạn nhận ra mình đã lướt lâu hơn dự định.
2. Liên tục tải lại bảng tin. Bạn cứ kiểm tra mạng xã hội hoặc ứng dụng tin tức để xem cập nhật mới nhất, dù gần như chẳng có gì thay đổi.
3. Tiếp tục xem dù đang căng thẳng. Bạn nhận thấy mình lo âu, căng thẳng hoặc kiệt sức về cảm xúc nhưng vẫn đọc tiếp.
4. Thường xuyên quay lại bảng tin. Bạn kiểm tra ngay khi thức dậy, vào đêm muộn hoặc bất cứ khi nào cảm thấy cần cập nhật thông tin “phòng khi có chuyện”.
5. Khó tập trung vào việc khác. Tin tức hoặc bài đăng liên tục kéo sự chú ý của bạn khỏi giấc ngủ, công việc, việc học hoặc các hoạt động thường ngày.
Ví dụ, bạn định xem một tin trước khi đi ngủ. Hai mươi phút sau, bạn vẫn chuyển qua lại giữa các bài đăng về cùng một sự kiện đáng lo. Bạn thấy căng thẳng hơn nhưng vẫn tiếp tục vì nghĩ rằng có thể còn thông tin cần tìm. Việc xem lặp đi lặp lại, khó dừng và nhận thấy tác động tiêu cực quan trọng hơn việc nội dung chỉ đơn thuần không vui. (C3)
Vì sao một người có thể tiếp tục lướt xem tin tiêu cực?
Một người có thể bắt đầu lướt vì muốn nắm bắt tình hình thời sự. Việc dừng lại có thể khó hơn khi một trang web hoặc ứng dụng liên tục cung cấp bài viết, video, âm thanh và bài đăng mới. Mỗi nội dung mới lại có thể khiến họ muốn kiểm tra thêm, khiến việc rời khỏi nền tảng trở nên khó khăn. Medical News Today mô tả diễn tiến từ mong muốn cập nhật tình hình đến việc khó rời khỏi các nền tảng liên tục đưa ra thông tin mới. (C4)
Điều này không có nghĩa mọi người đều doomscrolling vì cùng một lý do, hay chỉ có một cơ chế chung giải thích hành vi này. Điều cần lưu ý là mong muốn cập nhật thông tin – vốn dễ hiểu – đôi khi có thể biến thành việc tiếp xúc liên tục với tin tiêu cực và khó dừng lại.
Doomscrolling có phải là chẩn đoán sức khỏe tâm thần không?
Các nguồn được dẫn mô tả doomscrolling như một thói quen hoặc kiểu hành vi, chứ không xác lập đây là chẩn đoán lâm sàng chính thức. Việc nhận ra mình thường xuyên lướt qua nội dung gây khó chịu không tự nó cho biết tình trạng sức khỏe tâm thần của bạn, cũng không có nghĩa là bạn mắc một rối loạn tâm thần. (C5)
Dù vậy, thuật ngữ này vẫn hữu ích để mô tả việc xem nội dung tiêu cực trên mạng trong thời gian dài và khó dừng lại. Nếu tình trạng này khiến bạn đau khổ đáng kể hoặc cản trở sinh hoạt hằng ngày, hãy cân nhắc trao đổi với chuyên gia sức khỏe tâm thần đủ chuyên môn, thay vì tự chẩn đoán dựa trên một định nghĩa trực tuyến.
Bước tiếp theo nếu bạn nhận ra kiểu hành vi này là gì?
Nếu nhận ra mình có kiểu hành vi này và muốn thay đổi, bước tiếp theo là tìm hướng dẫn thực tế về cách thiết lập giới hạn khi xem tin tức và dùng mạng xã hội. Trước mắt, hãy để ý mình định kiểm tra điều gì, khi nào bạn không còn cảm thấy được cập nhật nữa và điều gì khiến bạn tiếp tục lướt. Quan sát này có thể giúp bạn phân biệt việc chủ động cập nhật tin tức với doomscrolling mà không biến thuật ngữ này thành một chẩn đoán.
