Sống có ý nghĩa hơn có thể bắt đầu từ một hành động phản ánh điều quan trọng với bạn – không nhất thiết phải bắt đầu bằng việc tìm ra câu trả lời hoàn hảo cho những câu hỏi lớn nhất về cuộc đời. Hãy chú ý đến điều bạn quan tâm, chọn một hành động nhỏ thể hiện điều đó, thử thực hiện trong đời sống thực rồi suy ngẫm về những gì bạn nhận ra. Không có một giải pháp duy nhất phù hợp với tất cả mọi người; cảm nhận về ý nghĩa mang tính cá nhân. PositivePsychology.com
Ví dụ, nếu quan tâm đến người khác là điều có ý nghĩa với bạn, tuần này bạn có thể dành thời gian cho một cuộc trò chuyện không vội vã với người mình tin tưởng. Sau đó, hãy tự hỏi trải nghiệm ấy có khiến bạn cảm thấy gắn kết hoặc thấy việc mình làm là đáng giá không. Bạn không cần biến nó thành một cam kết suốt đời. Hãy xem đây là thông tin giúp bạn hiểu điều gì đang quan trọng với mình ở hiện tại.
Tóm tắt cốt lõi (Key Takeaways)
- Bắt đầu từ điều quan trọng: Chú ý đến điều bạn quan tâm, chọn một hành động nhỏ phản ánh điều đó và thử thực hiện trong đời sống thực.
- Ba khía cạnh của ý nghĩa: Tính mạch lạc, mục đích và cảm nhận về giá trị là một lăng kính hữu ích để tự phản tỉnh, không phải công thức bắt buộc.
- Biến giá trị thành hành động: Chọn một điều quan trọng, xác định hành động cụ thể và đặt thời điểm thực hiện thực tế trong tuần.
- Phản tỉnh và điều chỉnh: Sau khi thử, hãy xem điều gì phù hợp, rồi quyết định tiếp tục, điều chỉnh hoặc thử một hướng khác.
Điều gì khiến cuộc sống có cảm giác ý nghĩa?
Một mô hình trong tâm lý học mô tả ý nghĩa qua ba khía cạnh: tính mạch lạc, mục đích và cảm nhận về giá trị. Đây có thể là một lăng kính hữu ích để tự phản tỉnh, nhưng không phải công thức phổ quát hay danh sách kiểm tra mà bạn bắt buộc phải hoàn thành. PositivePsychology.com
| Khía cạnh | Có thể được hiểu là | Câu hỏi để suy ngẫm |
|---|---|---|
| Tính mạch lạc | Cảm giác rằng cuộc sống hoặc những trải nghiệm của bạn có thể được hiểu | “Tôi có thể hiểu điều gì đang xảy ra trong cuộc sống của mình không?” |
| Mục đích | Cảm giác có phương hướng, mục tiêu hoặc đích đến | “Hiện tại tôi muốn tiến về hướng nào?” |
| Cảm nhận về giá trị | Cảm giác rằng cuộc sống của bạn có giá trị | “Điều gì khiến tôi cảm thấy cuộc sống đáng giá hoặc có ý nghĩa?” |
Ba khía cạnh này có thể chồng lấn nhưng không thể thay thế cho nhau. Bạn có thể hiểu một trải nghiệm gần đây mà vẫn chưa biết hướng đi dài hạn của mình. Ngược lại, bạn có thể có một mục tiêu rõ ràng nhưng vẫn băn khoăn liệu mục tiêu đó có thật sự quan trọng với mình không. Mô hình này cung cấp ngôn ngữ để khám phá những câu hỏi ấy, chứ không đưa ra một đáp án đúng duy nhất.
Làm thế nào để nhận ra điều quan trọng với bạn?
Bạn không cần xác định một sứ mệnh lớn lao cho cả đời trước khi bắt đầu. Hãy chú ý đến những khoảnh khắc và cam kết có vẻ quan trọng với mình. Những gợi ý dưới đây nhằm hỗ trợ tự phản tỉnh, không phải một bài đánh giá đã được kiểm chứng có thể gán cho bạn một mục đích cố định.
1. Tìm những khoảnh khắc có sự gắn kết hoặc quan tâm. Gần đây, khi nào bạn cảm thấy thật sự hiện diện cùng một người khác, một trách nhiệm hoặc một hoạt động?
2. Chú ý đến điều bạn lựa chọn dành sự quan tâm. Bạn muốn dành thêm không gian cho ai hoặc điều gì, ngay cả khi đang bận?
3. Nhớ lại điều từng khiến bạn thấy đáng giá. Bạn đã làm điều gì mà sau đó cảm thấy vui vì mình đã làm, bất kể việc đó có được khen ngợi hay tạo ra kết quả rõ ràng không?
4. Tìm những chủ đề lặp lại. Các ví dụ của bạn có hướng đến việc học hỏi, quan tâm, sáng tạo, đóng góp, tự chủ hay điều gì khác không?
Nếu chưa chắc chắn, hãy ghi chú ngắn trong một tuần thay vì ép mình phải có câu trả lời ngay. Chẳng hạn, một người chưa thể gọi tên các giá trị của mình có thể ghi lại vài khoảnh khắc họ cảm thấy nhập tâm, có ích hoặc chủ động, rồi tìm kiếm những điểm lặp lại. Một khuôn mẫu chỉ là gợi ý để tiếp tục khám phá, không phải nhãn dán mà bạn phải giữ mãi.
Làm thế nào để biến điều quan trọng thành hành động hằng ngày?
Việc phản tỉnh sẽ dễ kiểm chứng hơn khi gắn với một điều bạn thật sự có thể làm. Hãy chọn một giá trị hoặc mối quan tâm, chuyển nó thành một hành động nhỏ và xác định cách thực hiện đủ cụ thể để có thể thử.
1. Chọn một điều đang quan trọng với bạn lúc này. Đó có thể là học hỏi, hiện diện bên một người nào đó hoặc dành thời gian cho sở thích sáng tạo.
2. Xác định một hành động thể hiện điều ấy. Nếu việc học quan trọng với bạn, bạn có thể dành một khoảng thời gian vừa sức để đọc hoặc luyện tập điều khiến mình tò mò.
3. Quyết định thời điểm sẽ thử. Đưa hành động đó vào một khoảng thời gian thực tế trong tuần, thay vì chờ đến một ngày lý tưởng.
4. Chú ý đến trải nghiệm sau đó. Hãy tự hỏi hành động ấy có gắn với điều bạn coi trọng không, và bạn muốn lặp lại hay điều chỉnh nó.
Đây là một thử nghiệm, không phải lời hứa rằng một thói quen nhỏ sẽ tạo ra ý nghĩa hay thay thế các kế hoạch dài hạn. Mục đích là thu thập trải nghiệm: với thời gian, năng lượng và trách nhiệm thực tế của mình, hành động này có phù hợp với cuộc sống mà bạn muốn xây dựng không?
Các mối quan hệ và cộng đồng có vai trò gì?
Các mối quan hệ có thể là một con đường giúp củng cố cảm nhận về ý nghĩa. PositivePsychology.com mô tả việc xây dựng và duy trì các mối quan hệ xã hội là một yếu tố có thể góp phần tạo nên cảm nhận về ý nghĩa. Điều đó không có nghĩa ai cũng cần cùng một kiểu đời sống xã hội, hay một mối quan hệ sẽ bảo đảm bạn cảm thấy cuộc sống có ý nghĩa. Phần bằng chứng được tóm lược ở đó cũng không nên được hiểu là bằng chứng cho thấy các mối quan hệ gây ra một kết quả cụ thể ở tất cả mọi người. PositivePsychology.com
Bạn có thể bắt đầu bằng một hình thức kết nối phù hợp với hoàn cảnh của mình: liên hệ với người mà bạn tin tưởng, dành trọn sự chú ý cho một người bạn hoặc thử tham gia một hoạt động cộng đồng có vẻ phù hợp. Nếu một kiểu tương tác xã hội nào đó không hợp với bạn, đó cũng là thông tin hữu ích. Mục tiêu không phải là đạt đủ một “chỉ tiêu” kết nối, mà là khám phá xem các mối quan hệ hoặc hoạt động chung có quan trọng với bạn không.
Làm thế nào để xem lại và điều chỉnh cách tiếp cận?
Sau khi thử một hành động, hãy dành cho mình một khoảng lặng để nhìn lại. Ý nghĩa mang tính cá nhân, và việc phản tỉnh có thể giúp bạn nhận ra điều gì phù hợp mà không cần đưa ra một câu trả lời cuối cùng. PositivePsychology.com
Hãy tự hỏi:
- Có phần nào trong trải nghiệm khiến tôi cảm thấy đáng giá không?
- Hành động này phản ánh điều tôi quan tâm, hay chủ yếu khiến tôi cảm thấy mình “nên” làm?
- Hành động này có thực tế trong hoàn cảnh hiện tại của tôi không?
- Tôi muốn tiếp tục, điều chỉnh hay thử một điều khác?
Ví dụ, sau một tuần dành thời gian cho một hoạt động mà bạn coi trọng, bạn có thể quyết định duy trì, thay đổi thời điểm hoặc cách thực hiện, hoặc tạm gác hoạt động đó sang một bên. Không lựa chọn nào trong số này chứng minh rằng bạn đã thành công hay thất bại trong việc tìm kiếm ý nghĩa. Chúng chỉ giúp bạn đưa ra lựa chọn tiếp theo với nhiều thông tin hơn.
Bạn có thể dùng một khung tư duy để khám phá ý nghĩa không?
Nếu thích làm việc với các câu hỏi gợi mở, tác giả của *Designing Your Life* giới thiệu một khung gồm bốn thành phần: sự kỳ thú, tính mạch lạc, trạng thái nhập tâm và cộng đồng. Đây là khung tư duy riêng của họ, không phải tiêu chuẩn khoa học phổ quát. Bạn có thể sử dụng nó như một nhóm câu hỏi thay vì một bảng điểm. Designing Your Life
- Sự kỳ thú: Điều gì khơi dậy sự tò mò hoặc cảm giác về những khả năng trong bạn?
- Tính mạch lạc: Điều gì giúp bạn hiểu được những trải nghiệm của mình?
- Trạng thái nhập tâm: Hoạt động nào thường thu hút và giữ được sự chú ý của bạn?
- Cộng đồng: Những mối quan hệ hoặc nhóm nào có ý nghĩa với bạn?
Bạn không cần có câu trả lời rõ ràng cho mọi câu hỏi. Chỉ một câu hỏi cũng có thể gợi ra điều bạn muốn tiếp tục khám phá.
Nếu bạn chưa tìm thấy một mục đích rõ ràng thì sao?
Bạn có thể bắt đầu mà chưa biết một mục đích cố định cho cả cuộc đời. Một điểm khởi đầu thực tế là chọn điều đang quan trọng với bạn và thử một hành động thể hiện điều đó. Hành động ấy không cần định nghĩa tương lai của bạn; nó chỉ cần giúp bạn hiểu điều gì phù hợp với hoàn cảnh hiện tại. Ý tưởng rằng không có một giải pháp duy nhất và ý nghĩa mang tính cá nhân cũng được PositivePsychology.com nhấn mạnh. PositivePsychology.com
Nếu chưa chắc về hướng đi dài hạn, bạn có thể dành thời gian trong tuần này cho việc học hỏi, quan tâm hoặc kết nối mà không cần quyết định đó là sứ mệnh của đời mình. Bài viết này cung cấp các gợi ý tự phản tỉnh mang tính khái quát, không phải chẩn đoán hay lời khuyên điều trị. Nếu đang trải qua đau khổ nghiêm trọng, bạn có thể cân nhắc tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn phù hợp.
Một bước thực tế bạn có thể làm hôm nay là gì?
Hãy viết ra một điều bạn muốn dành nhiều sự chú ý hơn trong tuần này. Chọn một hành động cụ thể thể hiện điều đó, rồi đặt thời điểm để xem lại cảm nhận của mình.
Ví dụ: “Tôi muốn hiện diện nhiều hơn bên những người mình quan tâm, vì vậy tôi sẽ gọi cho anh/chị/em của mình vào thứ Năm và ghi lại điều mình nhận thấy sau cuộc gọi.” Hãy giữ hành động đủ nhỏ để phù hợp với cuộc sống của bạn, và xem việc nhìn lại như một cơ hội học hỏi – không phải bài kiểm tra mà bạn phải vượt qua.
Nếu muốn khám phá câu hỏi liên quan, hãy đọc sống một cuộc đời có ý nghĩa là gì, làm thế nào để tìm mục đích sống hoặc cách xác định các giá trị cốt lõi của bạn.
