Quy tắc 10/10/10 là một khuôn khổ hỗ trợ ra quyết định. Với mỗi lựa chọn, bạn thử hình dung mình có thể cảm thấy thế nào sau 10 phút, 10 tháng và 10 năm. So sánh các phương án qua cùng ba mốc thời gian giúp bạn cân nhắc cả tác động trước mắt lẫn lâu dài. Đây không phải cách dự đoán tương lai hay tìm ra một đáp án chắc chắn. The Curiosity Chronicle cho biết khuôn khổ này do tác giả kiêm diễn giả Suzy Welch đề xuất, và mô tả đây là cách cân nhắc có hệ thống những ảnh hưởng ngắn hạn và dài hạn của một quyết định (nguồn).
Chẳng hạn, nếu bạn đang cân nhắc nhận thêm một trách nhiệm, hãy tự hỏi mình có thể cảm thấy thế nào nếu nhận lời, cũng như nếu từ chối. Câu trả lời là gợi ý để suy ngẫm, không phải chỉ dẫn bạn nên chọn phương án nào.
Tóm tắt cốt lõi (Key Takeaways)
- Ba mốc thời gian: Hãy tự hỏi mình có thể cảm thấy thế nào sau 10 phút, 10 tháng và 10 năm với mỗi phương án.
- So sánh nhất quán: Dùng cùng ba câu hỏi cho từng lựa chọn để cân nhắc cả tác động trước mắt lẫn lâu dài.
- Không dự đoán chắc chắn: Câu trả lời về tương lai chỉ là ước đoán ở hiện tại; quy tắc không xác định phương án đúng hay quyết định thay bạn.
- Thử bằng phiếu: Ghi quyết định, các phương án và suy nghĩ ở từng mốc thời gian để nhận ra điều bạn muốn cân nhắc thêm.
Ba câu hỏi trong quy tắc 10/10/10 là gì?
Khuôn khổ này xoay quanh ba câu hỏi:
1. Sau 10 phút: Tôi có thể cảm thấy thế nào về quyết định này?
2. Sau 10 tháng: Tôi có thể cảm thấy thế nào về quyết định này?
3. Sau 10 năm: Tôi có thể cảm thấy thế nào về quyết định này?
Các câu hỏi giúp bạn nhìn một quyết định qua những khoảng thời gian khác nhau (nguồn). Từ *có thể* rất quan trọng: câu trả lời là ước đoán dựa trên những gì bạn biết ở hiện tại, chứ không phải dự đoán chắc chắn về cảm xúc trong tương lai.
Hãy hình dung bạn đang cân nhắc có nên nêu một mối băn khoăn về bài tập nhóm hay không. Bạn có thể nghĩ rằng cuộc trò chuyện sẽ khiến mình không thoải mái trong ngắn hạn, rồi tự hỏi liệu việc giải quyết vấn đề có còn quan trọng với mình về sau không. Câu trả lời tùy thuộc vào hoàn cảnh và điều bạn coi trọng; khuôn khổ này không quyết định thay bạn.
Áp dụng quy tắc 10/10/10 vào một quyết định như thế nào?
Hãy dùng cùng ba câu hỏi cho từng phương án bạn thực sự đang cân nhắc. Khuôn khổ này khuyến khích bạn xem xét mỗi phương án qua cả ba khoảng thời gian (nguồn).
1. Xác định quyết định. Viết thành một câu, nêu rõ lựa chọn bạn cần đưa ra.
2. Liệt kê các phương án. Chỉ nêu những lựa chọn bạn thực sự đang cân nhắc, thay vì so sánh một phương án với một lựa chọn thay thế chưa xác định.
3. Trả lời ba câu hỏi cho phương án đầu tiên. Ghi lại điều bạn nghĩ mình có thể cảm thấy hoặc suy nghĩ sau 10 phút, 10 tháng và 10 năm.
4. Lặp lại với từng phương án. Giữ nguyên ba mốc thời gian để so sánh nhất quán.
5. Xem lại những điểm khác biệt. Chú ý xem bài tập giúp bạn nhận ra điều gì. Hãy xem đó là một yếu tố để cân nhắc, không phải điểm số hay mệnh lệnh.
Bạn có thể dùng bảng đơn giản sau:
| Phương án | Sau 10 phút | Sau 10 tháng | Sau 10 năm |
|---|---|---|---|
| Phương án A: Nhận thêm trách nhiệm | Tôi có thể cảm thấy thế nào? | Điều gì có thể quan trọng với tôi? | Tôi có thể nghĩ gì về lựa chọn này? |
| Phương án B: Từ chối nhận thêm trách nhiệm | Tôi có thể cảm thấy thế nào? | Điều gì có thể quan trọng với tôi? | Tôi có thể nghĩ gì về lựa chọn này? |
Điền suy nghĩ của bạn vào từng ô. Nếu chưa chắc chắn, hãy ghi rõ điều đó thay vì xem phỏng đoán như sự thật.
Ví dụ: So sánh hai phương án
Giả sử một sinh viên (nhân vật giả định) đang cân nhắc nói chuyện với một thành viên trong nhóm về việc trễ hạn, hoặc hoãn cuộc trò chuyện. Bảng dưới đây minh họa cách sinh viên đó có thể dùng các câu hỏi; đây không phải dự đoán về kết quả.
| Phương án | Sau 10 phút | Sau 10 tháng | Sau 10 năm |
|---|---|---|---|
| Nói chuyện với thành viên trong nhóm | Sinh viên có thể thấy lo lắng khi nêu vấn đề. | Bạn ấy có thể mừng vì đã đề cập đến mối băn khoăn, hoặc ước rằng mình xử lý việc đó khác đi. | Bạn ấy có thể xem đó là một cuộc trò chuyện nhỏ nhưng có ích, hoặc nghĩ rằng nó không ảnh hưởng nhiều về lâu dài. |
| Hoãn cuộc trò chuyện | Sinh viên có thể thấy nhẹ nhõm vì tránh được một cuộc nói chuyện khó xử. | Bạn ấy có thể vẫn lo nếu vấn đề tiếp diễn, hoặc thấy chuyện đó không còn quan trọng. | Bạn ấy có thể gần như quên mất sự việc, hoặc ước rằng mình đã nói sớm hơn. |
Mục đích không phải là cộng điểm trong các ô hay tuyên bố một phương án đúng. Bài tập giúp bạn nhìn xa hơn phản ứng tức thời và so sánh các lựa chọn qua cùng ba khoảng thời gian. Hoàn cảnh và phản ứng của người khác có thể khác với ví dụ giả định này.
Quy tắc 10/10/10 có thể – và không thể – cho bạn biết điều gì?
Quy tắc 10/10/10 đưa ra một cách có cấu trúc để cân nhắc quyết định từ góc nhìn gần và xa hơn (nguồn). Quy tắc này không cho biết chính xác sau này bạn sẽ cảm thấy thế nào, cũng không xác định lựa chọn nào đúng một cách khách quan. Câu trả lời về tương lai vẫn chỉ là ước đoán ở hiện tại, chịu ảnh hưởng bởi những gì bạn biết và kỳ vọng lúc này.
Các nguồn được cung cấp cho bài viết mô tả khuôn khổ và cách thực hiện, nhưng chưa chứng minh hiệu quả của nó qua nghiên cứu độc lập. Vì vậy, không nên khẳng định quy tắc này đã được khoa học chứng minh hoặc bảo đảm giúp bạn đưa ra quyết định tốt hơn. Hãy xem đây là một gợi ý để suy ngẫm; khi lựa chọn, bạn vẫn cần cân nhắc hoàn cảnh, ưu tiên và các thông tin liên quan khác.
Phiếu bài tập 10/10/10 đơn giản để thử
Sao chép mẫu này cho một quyết định bạn đang cân nhắc:
– Quyết định: Tôi đang cần quyết định điều gì?
– Phương án A: ____________________
– Sau 10 phút, tôi có thể cảm thấy thế nào? ____________________
– Sau 10 tháng, tôi có thể cảm thấy thế nào? ____________________
– Sau 10 năm, tôi có thể cảm thấy thế nào? ____________________
– Phương án B: ____________________
– Sau 10 phút, tôi có thể cảm thấy thế nào? ____________________
– Sau 10 tháng, tôi có thể cảm thấy thế nào? ____________________
– Sau 10 năm, tôi có thể cảm thấy thế nào? ____________________
– Việc so sánh các phương án giúp tôi nhận ra điều gì? ____________________
Với cuộc trò chuyện nhóm giả định ở trên, một người có thể viết: *“Lên tiếng có thể khiến mình không thoải mái lúc này; trì hoãn có thể dễ chịu hơn. Mình chưa biết về sau mối băn khoăn này sẽ quan trọng đến đâu.”* Cách viết này giúp suy ngẫm mà không giả vờ biết trước tương lai. Mục đích của khuôn khổ là giúp bạn cân nhắc từng phương án qua cả ba khoảng thời gian, chứ không quyết định thay bạn.
