Chưa rõ mình muốn gì không có nghĩa là bạn phải lập tức nghĩ ra một kế hoạch năm năm hoàn hảo. Hãy bắt đầu bằng một bức tranh sơ bộ về cách bạn muốn sống và cảm nhận cuộc sống của mình. Sau đó, tìm hiểu vì sao một số điều quan trọng với bạn và chọn một bước nhỏ để khám phá thêm.
Bài viết này xem hình dung về cuộc sống mong muốn là công cụ tự phản chiếu, không phải lời tiên đoán, lời hứa hay con đường bảo đảm thành công. Bạn có thể viết bản nháp đầu tiên ngay cả khi chưa biết chính xác sẽ thực hiện nó bằng cách nào. Mục đích là giúp bạn nhận ra điều mình coi trọng, từ đó đưa ra lựa chọn tiếp theo sáng rõ hơn một chút.
Tóm tắt cốt lõi (Key Takeaways)
- Bắt đầu sơ bộ: Mô tả đời sống thường ngày bạn muốn xây dựng, không cần lập kế hoạch hoàn hảo cho tương lai.
- Nhận diện mong muốn: Phân biệt điều bạn muốn với điều bạn nghĩ mình nên muốn, rồi thử hỏi “Vì sao?” để tìm hiểu lý do phía sau.
- Thử bước nhỏ: Chọn một hành động vừa sức để khám phá một phần trong hình dung của bạn.
- Cho phép điều chỉnh: Xem lại bản nháp khi bạn có thêm trải nghiệm và hiểu biết; chưa rõ ngay không có nghĩa là thất bại.
Bắt đầu bằng một bức tranh sơ bộ, không phải kế hoạch cuộc đời hoàn hảo
Để hình dung cuộc sống mình muốn, hãy mô tả đời sống thường ngày mà bạn muốn xây dựng, thay vì cố quyết định chính xác mình phải ở đâu sau mười năm nữa. Bạn có thể nghĩ về những việc muốn dành thời gian, cảm giác muốn có trong các mối quan hệ, hoặc điều muốn học hỏi và đóng góp. Bạn chưa cần biết chính xác chức danh nghề nghiệp, địa chỉ hay từng bước phải làm.
Chẳng hạn, dù chưa rõ tương lai nghề nghiệp, bạn vẫn có thể nhận ra mình muốn một công việc cho phép suy nghĩ độc lập, có đủ thời gian dành cho người thân và tạo cơ hội tiếp tục học hỏi. Đó chưa phải kế hoạch chi tiết, nhưng là điểm khởi đầu hữu ích.
Hình dung cá nhân về cuộc sống có thể bắt nguồn từ mong muốn, hy vọng, ước mơ và giá trị của chính bạn. Một bài hướng dẫn lưu ý rằng việc làm rõ hình dung này có thể cần thời gian suy ngẫm, chứ không nhất thiết xảy ra chỉ sau một đêm (Seapoint Center for Collaborative Leadership). Hãy xem đó là lời nhắc cho bản thân thời gian, không phải quy tắc rằng bạn phải chắc chắn mọi thứ rồi mới được hành động.
Bản nháp đầu tiên không cần đầy đủ. Nó có thể giúp bạn nhận ra điều gì quan trọng, nhưng không bảo đảm một kết quả cụ thể sẽ xảy ra. Hãy cân nhắc những điều kiện thực tế như tiền bạc, sức khỏe, thời gian và trách nhiệm. Hình dung về cuộc sống là hướng để khám phá, không phải lời hứa rằng mọi điều bạn mong muốn đều có thể cùng lúc trở thành hiện thực.
Phân biệt điều bạn muốn với điều bạn nghĩ mình nên muốn
Đôi khi khó nhận ra đâu là mong muốn của chính mình, đâu là kỳ vọng tiếp nhận từ người khác hoặc xã hội. Bạn không cần gạt bỏ lời khuyên hay trách nhiệm của người khác. Thay vào đó, hãy thử nhận diện sự khác biệt trước khi quyết định nên làm gì.
1. Chia trang giấy thành hai cột. Đặt tên hai cột là “Mình muốn” và “Mình nghĩ mình nên muốn”. Ghi một vài lựa chọn, hy vọng hoặc hình dung về tương lai vào cột có vẻ phù hợp hơn với cảm nhận của bạn. Chưa cần giải thích hay bảo vệ câu trả lời.
2. Tự hỏi điều gì nằm sau mỗi ý. Điều đó hấp dẫn vì phù hợp với sở thích và ưu tiên của bạn, vì người bạn tôn trọng kỳ vọng như vậy, vì nó có vẻ ổn định, hay vì nhiều lý do cùng lúc? Có thể có hơn một câu trả lời đúng.
3. Nhận diện những đánh đổi. Lựa chọn này có thể đòi hỏi bao nhiêu thời gian, năng lượng, tiền bạc hay sự linh hoạt? Bạn hy vọng nhận lại điều gì? Đây không phải bài kiểm tra xem mong muốn đó “tốt” hay không; mục đích là giúp bạn nhìn rõ lựa chọn hơn.
4. Chấp nhận rằng động cơ có thể đan xen. Một mục tiêu có thể quan trọng với bạn, đồng thời cũng được gia đình, bạn bè hoặc kỳ vọng xã hội khuyến khích. Mục đích không phải tìm ra một mong muốn hoàn toàn không chịu ảnh hưởng từ bên ngoài, mà là hiểu lý do nào bạn sẵn lòng nhận là của mình.
Ví dụ, bạn có thể nhận thấy một lựa chọn được nhiều người tán thành nhưng dường như không phù hợp với cách bạn muốn sử dụng thời gian. Điều đó không tự động có nghĩa lựa chọn ấy sai. Nó gợi ra một câu hỏi hữu ích: nếu sự công nhận không phải yếu tố quyết định, điều gì ở lựa chọn này vẫn quan trọng với bạn?
Một bài hướng dẫn về hình dung cuộc sống khuyên nên hỏi mình *muốn* gì, thay vì bắt đầu từ điều mình *nên* làm (Seapoint Center for Collaborative Leadership). Hãy dùng sự phân biệt này để tìm hiểu lý do của mình, chứ không phải để bỏ qua trách nhiệm, các mối quan hệ hay thực tế tài chính.
Dùng ba câu hỏi “Vì sao?” để tìm điều ẩn sau một mong muốn
Khi một mong muốn có vẻ hấp dẫn nhưng bạn chưa rõ lý do, hãy thử hỏi “Vì sao?” nhiều hơn một lần. “Ba câu hỏi Vì sao?” là gợi ý tự phản chiếu được mô tả trong một bài hướng dẫn về hình dung cuộc sống; cách này có thể giúp bạn tìm hiểu lý do đằng sau câu trả lời ban đầu (Seapoint Center for Collaborative Leadership). Đây không phải kỹ thuật lâm sàng hay công thức có thể quyết định thay bạn nên làm gì.
Hãy thử làm như sau:
1. Viết mong muốn thành một câu đơn giản: “Mình muốn công việc linh hoạt hơn”.
2. Hỏi: “Vì sao mình muốn điều đó?” Ghi câu trả lời mà không chỉnh sửa.
3. Hỏi “Vì sao?” về chính câu trả lời đó. Tiếp tục hỏi thêm vài lượt; khoảng ba lượt là điểm bắt đầu, không phải con số bắt buộc.
4. Đọc lại những gì đã viết. Tìm xem có nhu cầu, giá trị hay trải nghiệm nào có vẻ quan trọng không, đồng thời nhớ rằng cách diễn giải của bạn có thể chưa đầy đủ.
Chẳng hạn, mong muốn có công việc linh hoạt hơn có thể dẫn đến câu trả lời rằng bạn muốn có tiếng nói hơn trong việc sắp xếp lịch trình. Hỏi vì sao điều đó quan trọng có thể giúp bạn nhận ra mình muốn dành chỗ cho gia đình, công việc cần tập trung, nghỉ ngơi hoặc một ưu tiên khác. Không câu trả lời nào trong số đó tự động cho biết bạn nên chọn công việc hay lối sống nào. Chúng giúp bạn hiểu rõ hơn mình hy vọng sự thay đổi sẽ mở ra điều gì.
Nếu câu trả lời cứ lặp vòng, hãy thử hỏi: “Điều này sẽ mang lại cho mình điều gì trong một tuần bình thường?” hoặc “Mình sẽ nhớ điều gì nếu chọn phương án khác?” Bạn cũng có thể tạm dừng rồi quay lại sau. Suy ngẫm hữu ích khi giúp bạn làm rõ điều mình ưu tiên; nó không nhất thiết phải tạo ra một khoảnh khắc khai sáng bất ngờ.
Mô tả cuộc sống mong muốn qua bốn lĩnh vực
Một ý tưởng rộng như “Mình muốn có cuộc sống tốt đẹp” thường khó áp dụng. Hãy viết về một số khía cạnh trong đời sống thường ngày để hình dung cụ thể hơn. Bốn lĩnh vực dưới đây – công việc, các mối quan hệ, phát triển cá nhân và lối sống – là cấu trúc thực hành cho worksheet. Đây cũng là những lĩnh vực được đề cập trong một bài hướng dẫn về hình dung cuộc sống (Cumorah Academy). Bạn có thể điều chỉnh các nhóm này cho phù hợp với hoàn cảnh của mình.
| Lĩnh vực | Câu hỏi gợi ý | Ví dụ về mô tả cụ thể |
|---|---|---|
| Công việc | Những dạng nhiệm vụ hoặc điều kiện làm việc nào phù hợp với mình? Mình muốn công việc dành chỗ cho điều gì? | “Mình muốn công việc cho mình một khoảng thời gian để suy nghĩ kỹ và học hỏi.” |
| Các mối quan hệ | Mình muốn dành sự quan tâm cho những mối quan hệ nào? Kiểu tương tác nào khiến mình cảm thấy được tôn trọng và có qua có lại? | “Mình muốn thường xuyên dành thời gian thong thả cho những người thân thiết.” |
| Phát triển cá nhân | Mình muốn hiểu, thực hành hoặc trải nghiệm điều gì nhiều hơn? | “Mình muốn tiếp tục học một kỹ năng khiến mình hứng thú.” |
| Lối sống | Nhịp sống, thói quen hay cách sử dụng thời gian nào có vẻ phù hợp? Những giới hạn nào ảnh hưởng đến điều đó? | “Mình muốn một tuần có khoảng trống để nghỉ ngơi và làm những việc ngoài công việc.” |
Đây là ví dụ về cách diễn đạt, không phải tiêu chuẩn cho một cuộc sống lý tưởng. Hoàn cảnh có thể khiến bạn cần ưu tiên lĩnh vực này hơn lĩnh vực khác. Nếu quan trọng với mình, bạn cũng có thể thêm sức khỏe, cộng đồng, sáng tạo, đời sống tinh thần, chăm sóc người thân hoặc sự ổn định tài chính.
Hãy thử mô tả cách bạn muốn sống, thay vì sưu tập những danh xưng nghe ấn tượng. “Dành nhiều thời gian làm ra những thứ của riêng mình” nói rõ hơn về trải nghiệm mong muốn so với nhãn chung như “thành công”. Tương tự, “có những cuộc trò chuyện mà mình được thành thật” cụ thể hơn về các mối quan hệ so với “có đời sống xã hội hoàn hảo”.
Khi viết, hãy phân biệt điều bạn có thể tác động với điều bạn không thể kiểm soát hoàn toàn. Bạn có thể tạo điều kiện để học hỏi, nhưng không thể bảo đảm một cơ hội nhất định sẽ xuất hiện. Nhận ra sự khác biệt đó giúp bài tập sát thực tế hơn mà không khiến việc hình dung trở nên vô nghĩa.
Chuyển bức tranh thành một tuyên bố ngắn về hình dung cuộc sống
Sau khi ghi chú ở bốn lĩnh vực, hãy tìm những ý tưởng lặp lại hoặc có vẻ đặc biệt quan trọng. Bạn không cần đưa mọi mong muốn vào bản viết. Một đoạn ngắn có thể dễ xem lại hơn một danh sách dài.
Hãy bắt đầu bằng mẫu câu này:
> Mình muốn xây dựng một cuộc sống mà trong đó…
Sau đó thêm vài chi tiết về cách bạn muốn sử dụng thời gian, kiểu quan hệ muốn vun đắp, công việc hoặc hoạt động muốn dành chỗ, và điều hy vọng sẽ học hỏi hoặc đóng góp. Hãy dùng ngôn ngữ đời thường. Đây là lời nhắc để bạn tự suy ngẫm, không cần viết sao cho gây ấn tượng với người khác.
Ví dụ, bản nháp đầu tiên có thể viết như sau:
> Mình muốn xây dựng một cuộc sống có công việc giúp mình tiếp tục học hỏi, có thời gian dành cho những người mình quan tâm và có đủ khoảng trống trong tuần để nghỉ ngơi, khám phá sở thích ngoài công việc. Mình muốn đưa ra những lựa chọn phù hợp với trách nhiệm của mình mà vẫn không quên điều quan trọng với bản thân.
Đây chỉ là ví dụ, không phải lối sống được khuyến nghị. Bản viết của bạn có thể ngắn hơn, còn nhiều điều chưa chắc chắn hơn hoặc tập trung vào những ưu tiên khác. Nếu chưa thể viết thành đoạn, chỉ cần hoàn thành câu gợi ý này: “Một cuộc sống khiến mình cảm thấy giống mình hơn sẽ có…”
Theo bài hướng dẫn đã dẫn ở trên, hình dung cá nhân về cuộc sống có thể bắt nguồn từ mong muốn, hy vọng, ước mơ và giá trị của một người (Seapoint Center for Collaborative Leadership). Đây là cách hữu ích để nghĩ về những yếu tố tạo nên hình dung đó, chứ không phải khẳng định rằng chỉ có một định nghĩa đúng. Hãy xem bản viết của mình là bản nháp để suy ngẫm, không phải tuyên bố rằng bạn phải thực hiện mọi điều trong đó.
Hiểu sự khác nhau giữa hình dung cuộc sống và mục tiêu
Hình dung về cuộc sống là bức tranh rộng về kiểu cuộc sống bạn muốn tạo dựng. Mục tiêu là một bước đi hoặc kết quả cụ thể hơn, có thể đưa bạn đến gần một phần của bức tranh ấy. Một bài hướng dẫn mô tả hình dung là đích đến rộng hơn, còn mục tiêu là những dấu mốc trên đường đi (Cumorah Academy). Đây là cách phân biệt hữu ích, dù cuộc sống không phải lúc nào cũng đi theo một lộ trình thẳng.
| Hình dung về cuộc sống | Mục tiêu |
|---|---|
| Mô tả phương hướng rộng hơn hoặc cách sống mong muốn | Nêu một hành động hoặc kết quả cụ thể hơn để theo đuổi |
| Có thể bao gồm nhiều lĩnh vực và giá trị sống | Thường tập trung vào một phần hẹp hơn của cuộc sống |
| Có thể vẫn phù hợp dù một số kế hoạch cụ thể thay đổi | Có thể hoàn thành, điều chỉnh hoặc thay thế |
| Ví dụ: “Mình muốn công việc có chỗ cho việc học hỏi và các mối quan hệ.” | Ví dụ: “Trong tháng này, mình sẽ trò chuyện với một người để tìm hiểu công việc của họ thực tế ra sao.” |
Bạn không cần biến mọi phần trong hình dung thành mục tiêu có thể đo lường. Một số ưu tiên phù hợp hơn nếu được xem là phẩm chất cần gìn giữ hoặc câu hỏi cần tìm hiểu. Nếu chọn một mục tiêu, hãy bảo đảm nó gắn với điều gì đó trong bản nháp, thay vì thêm việc chỉ để trông có vẻ năng suất.
Ví dụ trên không có nghĩa trò chuyện với ai đó là mục tiêu phù hợp với tất cả mọi người. Nó minh họa mối liên hệ giữa một phương hướng rộng và một bước tiếp theo khả thi, có giới hạn.
Chọn một bước nhỏ để thử hướng đi
Sau khi viết bản nháp đầu tiên, hãy chọn một hành động nhỏ giúp bạn tìm hiểu một phần trong đó. Bạn không cần cam kết với cả sự nghiệp, việc chuyển nhà hay một thay đổi lớn trong cuộc sống chỉ để kiểm nghiệm một giả định.
1. Chọn một phần trong hình dung. Chọn cụm từ quan trọng với bạn, chẳng hạn “tiếp tục học hỏi”, “dành thời gian cho các mối quan hệ thân thiết” hoặc “duy trì nhịp sống bền vững hơn”.
2. Nêu câu hỏi nằm sau điều đó. Bạn chưa rõ điều gì? Ví dụ: “Trên thực tế, mình có thích kiểu công việc này không?” hoặc “Điều gì sẽ giúp mình có thêm khoảng trống trong tuần?”
3. Chọn cách tìm hiểu ít rủi ro. Bạn có thể tìm thông tin đáng tin cậy, trò chuyện với người có kinh nghiệm liên quan, thử một hoạt động hoặc thay đổi nhỏ trong thói quen. Hãy chọn cách phù hợp với nguồn lực và trách nhiệm của mình.
4. Quyết định điều bạn sẽ chú ý. Hãy để ý trải nghiệm diễn ra thế nào, điều gì khiến bạn bất ngờ và câu hỏi mới nào xuất hiện. Một lần thử là để thu thập thông tin, không phải để chứng minh toàn bộ hình dung của bạn đúng hay sai.
5. Chọn thời điểm xem lại. Chọn một thời điểm đủ gần để bạn còn nhớ trải nghiệm. Bạn không cần hệ thống theo dõi phức tạp; vài dòng ghi chú có thể đã đủ.
Ví dụ, nếu bản nháp nhắc đến mong muốn làm một kiểu công việc khác, bước đầu tiên có thể là tìm hiểu công việc hằng ngày gồm những gì trước khi đưa ra quyết định lớn. Nếu bản nháp nhắc đến việc dành thêm thời gian cho sở thích cá nhân, bạn có thể thử thu xếp một khoảng thời gian ngắn, thực tế để xem mình nhận ra điều gì về năng lượng và ưu tiên của bản thân.
Hãy chọn bước đủ nhỏ để có thể thực hiện. Thời gian, tài chính, việc chăm sóc người thân, sức khỏe và những trách nhiệm khác đều là phần thực tế của bức tranh. Bước tiếp theo nên tính đến chúng, thay vì giả định rằng những giới hạn ấy sẽ tự biến mất.
Xem lại và điều chỉnh hình dung khi bạn hiểu thêm
Bản nháp đầu tiên không cần giữ nguyên mãi mãi. Một bài hướng dẫn về hình dung cuộc sống mô tả nó như điều có thể thay đổi khi một người trưởng thành và học hỏi (Cumorah Academy). Đó là lý do để thỉnh thoảng xem lại bức tranh của bạn, chứ không phải để bỏ nó mỗi khi một khả năng mới xuất hiện.
Hãy dùng một vòng lặp đơn giản: viết bản nháp, thử một bước nhỏ, chú ý điều đã học được, xem lại điều gì vẫn phù hợp và điều chỉnh nếu cần. Trải nghiệm có thể xác nhận một ưu tiên, cho thấy một sự đánh đổi hoặc gợi ra câu hỏi bạn chưa từng nghĩ tới. Không kết quả nào trong số đó đòi hỏi bạn phải tự trách mình vì bản đầu tiên chưa hoàn hảo.
Khi xem lại, hãy tự hỏi:
- Mình đã học được gì từ bước vừa thử?
- Phần nào trong hình dung vẫn quan trọng với mình?
- Điều gì không phù hợp với hoàn cảnh hoặc trải nghiệm thực tế?
- Mình cần thêm thông tin nào để chọn bước tiếp theo?
Bạn có thể giữ lại những phần vẫn quan trọng, điều chỉnh điều không còn phù hợp và để ngỏ những câu hỏi chưa có lời giải. Hình dung về cuộc sống là định hướng đang được hoàn thiện, không phải hợp đồng cố định với bản thân trong tương lai.
Hoàn thành worksheet một trang về hình dung cuộc sống
Hãy dùng worksheet này làm bản nháp đầu tiên. Trả lời ngắn gọn là đủ. Bạn có thể viết vào sổ hoặc chép các câu gợi ý vào một tài liệu. Không cần hoàn thành trong một lần.
1. Mình muốn điều gì?
Viết từ một đến ba điều bạn muốn trải nghiệm hoặc dành chỗ trong cuộc sống. Mô tả trải nghiệm đó, không chỉ nêu kết quả hay nhãn gọi.
- Mình muốn có thêm…
- Mình muốn có ít hơn…
- Mình muốn dành thời gian cho…
2. Mình nghĩ mình nên muốn điều gì?
Viết ra những kỳ vọng hoặc điều bạn cho là “nên” có liên quan. Đừng cho rằng mình phải làm theo hay bác bỏ chúng; trước tiên chỉ cần gọi tên chúng.
- Mình nghĩ mình nên…
- Có thể mình đang so sánh cuộc sống của mình với…
- Một trách nhiệm mình cần cân nhắc là…
3. Điều gì có thể nằm sau một mong muốn?
Chọn một ý trong phần đầu. Hỏi “Vì sao mình muốn điều này?” rồi tiếp tục hỏi về câu trả lời của bạn vài lần. Ghi lại những giá trị, nhu cầu, hy vọng hoặc trải nghiệm có vẻ liên quan, nhưng đừng xem chúng là kết luận cuối cùng.
- Mình muốn…
- Một lý do là…
- Một lý do sâu hơn có thể là…
- Điều mình vẫn chưa rõ là…
4. Mình muốn điều gì ở các lĩnh vực sau?
- Công việc: Mình muốn tìm hiểu những nhiệm vụ, cơ hội học hỏi hoặc điều kiện làm việc nào?
- Các mối quan hệ: Kiểu kết nối hay thời gian bên người khác nào quan trọng với mình?
- Phát triển cá nhân: Mình muốn học hỏi, thực hành hoặc trải nghiệm điều gì?
- Lối sống: Với hoàn cảnh hiện tại, nhịp sống hoặc cách sử dụng thời gian nào đáng để mình hướng tới?
5. Mình có thể thử một bước nhỏ nào?
Hãy chọn một bước giúp bạn tìm hiểu điều gì đó, thay vì một bước buộc bạn phải giải quyết cả cuộc đời cùng lúc.
- Một phần trong hình dung mình muốn khám phá là…
- Một bước nhỏ mình có thể thực hiện là…
- Mình sẽ chú ý đến…
- Mình sẽ xem lại điều đã học được vào khoảng…
Để những điều chưa chắc chắn hiện rõ
- Mình chưa biết điều gì?
- Có giới hạn thực tế nào mình cần tính đến?
- Có giả định nào mình có thể kiểm nghiệm trước khi cam kết lớn hơn không?
Câu trả lời có thể vẫn còn sơ bộ. Worksheet này kết hợp các gợi ý tự phản chiếu và những lĩnh vực đời sống được đề cập ở trên. Đây là công cụ thực hành, không phải bài đánh giá hay công thức đã được kiểm chứng bằng nghiên cứu.
Nên làm gì khi hình dung của bạn vẫn chưa rõ?
Nếu sau bài tập này bạn vẫn chưa biết mình muốn gì, điều đó không có nghĩa là bạn thất bại. Mục đích không phải ép bản thân phải chắc chắn. Bạn có thể để ngỏ một câu hỏi và thu thập thêm thông tin qua những trải nghiệm nhỏ, vừa sức. Một bài hướng dẫn về hình dung cuộc sống lưu ý rằng sự rõ ràng có thể cần thời gian suy ngẫm, thay vì xuất hiện ngay lập tức (Seapoint Center for Collaborative Leadership). Hãy xem đó là gợi ý về nhịp độ suy ngẫm, không phải lời bảo đảm rằng chỉ cần chờ đợi thì câu trả lời sẽ tự xuất hiện.
Nếu hữu ích, hãy bắt đầu từ điều bạn đã biết: điều gì quan trọng với bạn, bạn muốn có thêm khoảng trống cho điều gì, điều gì dường như không còn phù hợp, hoặc trách nhiệm nào hiện tại bạn không thể bỏ qua. Sau đó, chọn một bước tiếp theo phù hợp với nguồn lực thực tế. Bản nháp của bạn có thể thay đổi khi bạn hiểu thêm.
Để suy ngẫm có trọng tâm hơn, hãy đọc cách hiểu bản thân, tìm hiểu cách xác định các giá trị cốt lõi, hoặc đọc thêm về hình dung cuộc sống và mục tiêu cuộc sống. Còn lúc này, bạn chỉ cần một câu hỏi thành thật và một bước tiếp theo thiết thực.
