Mạng xã hội có thể giúp bạn kết nối, cập nhật thông tin và tìm thấy sự hỗ trợ từ những người có trải nghiệm tương tự. Tuy nhiên, một số cách sử dụng cũng có thể đi kèm với cảm giác không hài lòng, cô lập, lo âu hoặc sức khỏe tinh thần kém hơn.
Tác động không giống nhau ở tất cả mọi người. Điều quan trọng không chỉ là bạn dành bao nhiêu thời gian trên mạng xã hội, mà còn là bạn sử dụng nó như thế nào, vì lý do gì, và việc sử dụng ấy ảnh hưởng ra sao đến tâm trạng cũng như sinh hoạt hằng ngày. Bằng chứng hiện có không cho thấy mạng xã hội luôn gây ra bệnh tâm thần hoặc ảnh hưởng đến mọi người theo cùng một cách. (HelpGuide; bình luận nghiên cứu)
Tóm tắt cốt lõi (Key Takeaways)
- Tác động không đồng nhất: Mạng xã hội có thể giúp kết nối và tìm sự hỗ trợ, nhưng một số cách sử dụng cũng có thể đi kèm cảm giác thua kém, cô lập, lo âu hoặc căng thẳng.
- Cách dùng cũng quan trọng: Chỉ nhìn vào thời gian trực tuyến là chưa đủ. Lý do sử dụng, việc lướt thụ động hay chủ động kết nối, so sánh xã hội và FOMO đều là những yếu tố cần cân nhắc.
- Thử thay đổi nhỏ: Xác định lý do trước khi mở ứng dụng, để ý kiểu sử dụng và ghi chú cảm xúc sau đó nếu nhận thấy khuôn mẫu lặp lại. Đây là cách tự quan sát, không phải phương pháp điều trị.
- Hiểu giới hạn bằng chứng: Bằng chứng được trích dẫn chưa xác lập quan hệ nhân quả đơn giản hay ngưỡng thời gian gây hại cho tất cả mọi người. Nếu đau khổ nghiêm trọng hoặc kéo dài, hãy cân nhắc trao đổi với chuyên gia sức khỏe tâm thần đủ chuyên môn.
Mạng xã hội ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần như thế nào?
Mạng xã hội có thể giúp mọi người giữ liên lạc, tìm hiểu các vấn đề xã hội và tham gia những cộng đồng nơi họ chia sẻ trải nghiệm. Mặt khác, một số cách sử dụng có thể đi kèm với cảm giác thua kém, không hài lòng hoặc cô lập, cũng như lo âu và căng thẳng.
Đây là những khả năng có thể xảy ra, không phải bằng chứng cho thấy một người cụ thể chắc chắn sẽ bị ảnh hưởng, hay mạng xã hội là nguyên nhân khiến họ đau khổ. Nghiên cứu vẫn đang xem xét các rủi ro tiềm ẩn cùng với những lợi ích có thể có. (HelpGuide; bình luận nghiên cứu)
Chẳng hạn, một người có thể tham gia một nhóm để kết nối với những người cùng mối quan tâm. Trong khi đó, một người khác có thể kết thúc một lần lướt mạng kéo dài với cảm giác cuộc sống của mình kém hài lòng hơn. Đây là những tình huống minh họa, không phải kết quả nghiên cứu áp dụng cho tất cả mọi người.
Mạng xã hội có thể mang lại những lợi ích nào?
Mạng xã hội có thể giúp duy trì các mối quan hệ, chia sẻ thông tin và tiếp cận trải nghiệm của người khác. Một bài bình luận nghiên cứu mô tả các nền tảng trực tuyến là nơi những người đang sống chung với vấn đề sức khỏe tâm thần có thể tìm kiếm thông tin và sự hỗ trợ từ những người có trải nghiệm tương tự.
Bài viết cũng đề cập khả năng sử dụng mạng xã hội để khuyến khích mọi người tiếp cận các dịch vụ sức khỏe tâm thần, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết của việc nhận diện rủi ro và áp dụng các biện pháp an toàn. Cộng đồng trực tuyến có thể bổ trợ cho những hình thức hỗ trợ khác; không nên xem đây là lợi ích chắc chắn hoặc sự thay thế cho chăm sóc chuyên môn. (HelpGuide; bình luận nghiên cứu)
Hãy hình dung một người tìm thấy một cộng đồng hỗ trợ đồng đẳng có người điều phối, nơi các thành viên chia sẻ trải nghiệm và thông tin thực tế. Điều đó có thể giúp họ bớt cảm thấy đơn độc, nhưng hiệu quả còn tùy thuộc vào cộng đồng và từng cá nhân. Không phải nhóm trực tuyến nào cũng cung cấp thông tin chính xác, hỗ trợ phù hợp hoặc bảo đảm an toàn.
Mạng xã hội có thể kéo theo những rủi ro và cảm xúc khó chịu nào?
Một số điều cần lưu ý gồm:
- Cảm giác thua kém hoặc không hài lòng: Bảng tin tràn ngập thành tích hay những khoảnh khắc được chọn lọc kỹ của người khác có thể khiến bạn cảm thấy cuộc sống của mình không bằng họ.
- Cảm giác cô lập: Thời gian trực tuyến không phải lúc nào cũng mang lại kiểu kết nối mà bạn đang tìm kiếm.
- Lo âu hoặc căng thẳng: Một số cách sử dụng có thể đi kèm với cảm xúc khó chịu, dù bằng chứng hiện có không xác lập một quy luật nhân quả đơn giản.
Đây là những trải nghiệm có thể xảy ra, không phải kết quả tất yếu. Nếu nhận thấy tâm trạng đi xuống sau một kiểu sử dụng nhất định, bạn có thể xem đó là dấu hiệu đáng để tìm hiểu thêm. Tuy nhiên, riêng quan sát này không chứng minh điều gì đã gây ra cảm xúc ấy và cũng không phải căn cứ để chẩn đoán sức khỏe tâm thần. (HelpGuide; bình luận nghiên cứu)
Vì sao lướt mạng thụ động có thể khác với chủ động kết nối?
Kiểu hoạt động trên mạng có thể quan trọng không kém lượng thời gian bạn sử dụng. HelpGuide gợi ý rằng những hoạt động thụ động, chẳng hạn liên tục lướt các tin tức tiêu cực, có thể tiềm ẩn nhiều vấn đề về sức khỏe tinh thần hơn so với việc dùng nền tảng để trò chuyện và kết nối.
Đây chỉ là một khả năng cần cân nhắc, không phải quy luật cho rằng chủ động tương tác lúc nào cũng có lợi hoặc lướt mạng thụ động sẽ gây hại cho tất cả mọi người. (HelpGuide; bình luận nghiên cứu)
| Cách sử dụng | Ví dụ | Câu hỏi nên tự đặt ra |
|---|---|---|
| Lướt mạng thụ động | Lướt bảng tin hoặc liên tục xem luồng tin tiêu cực mà không tương tác | Sau lần sử dụng này, mình cảm thấy thế nào? |
| Kết nối với người khác | Nhắn tin cho bạn bè hoặc tham gia một nhóm | Mình có cảm thấy gắn kết hơn không, hay có điều gì trong tương tác này khiến mình không thoải mái? |
Các ví dụ trên chỉ mô tả hoạt động, không bảo đảm kết quả cụ thể. Cùng một người có thể thấy một lần sử dụng hữu ích vào ngày này nhưng lại mệt mỏi vào ngày khác.
So sánh xã hội và FOMO có thể ảnh hưởng đến tâm trạng ra sao?
Hai cơ chế có thể liên quan là so sánh xã hội và nỗi sợ bị bỏ lỡ (FOMO, viết tắt của *fear of missing out*):
- So sánh xã hội: Nhìn thấy kỳ nghỉ, tin thăng chức hoặc những bức ảnh chỉn chu của bạn bè có thể khiến bạn ghen tị hoặc không hài lòng. Dù biết hình ảnh có thể đã được chỉnh sửa, chúng vẫn có thể ảnh hưởng đến cảm nhận của bạn về ngoại hình hoặc hoàn cảnh sống của mình. (HelpGuide)
- FOMO: Cảm giác người khác đang có những trải nghiệm tốt hơn, hoặc bạn đang bỏ lỡ điều gì đó, có thể ảnh hưởng đến lòng tự trọng, khơi lên lo âu và khiến bạn kiểm tra mạng xã hội thường xuyên hơn. Đây là những ảnh hưởng có thể xảy ra, không phải phản ứng tất yếu. (HelpGuide)
Ví dụ, khi thấy bạn bè đăng ảnh đi nghỉ dưỡng hoặc cập nhật về sự nghiệp, một người có thể so sánh bài đăng đó với hoàn cảnh của mình. Người khác có thể chỉ cảm thấy vui hoặc mừng cho bạn. Cùng một nội dung không tạo ra phản ứng giống nhau ở tất cả mọi người.
Chỉ nhìn vào thời gian trực tuyến có đủ để biết việc sử dụng mạng xã hội có gây hại không?
Không có một giới hạn thời gian, tần suất kiểm tra hay số lượng bài đăng nào có thể tự nó xác định việc sử dụng mạng xã hội của một người có gây hại hay không. HelpGuide khuyên bạn nên cân nhắc tác động đến tâm trạng và những mặt khác trong đời sống hằng ngày, đồng thời xem xét lý do bạn sử dụng mạng xã hội. (HelpGuide)
Bạn có thể tự hỏi những câu sau để suy ngẫm – không phải để tự chẩn đoán:
1. Điều gì khiến mình mở ứng dụng? Mình đang muốn trò chuyện, tìm thông tin, xao nhãng hay làm điều gì khác?
2. Sau đó mình cảm thấy thế nào? Tâm trạng có thay đổi không, hay mình gần như vẫn cảm thấy như cũ?
3. Lần sử dụng đó có khiến mình gác lại điều quan trọng không? Chẳng hạn, mình có bỏ dở cuộc trò chuyện, công việc hoặc hoạt động mà mình định làm không?
Một câu trả lời hoặc một lần sử dụng riêng lẻ không đủ để xác định một khuôn mẫu. Mục đích của việc tự quan sát là nhận ra điều thường xảy ra với bạn, không phải phán xét bản thân hay xem những câu hỏi này như một công cụ sàng lọc đã được kiểm chứng.
Có thể làm gì để sử dụng mạng xã hội chủ đích hơn?
Nếu nhận thấy một kiểu sử dụng nào đó không hữu ích, bạn có thể thử một thay đổi nhỏ thay vì mặc định rằng mình phải bỏ hẳn mạng xã hội:
1. Xác định lý do trước khi mở ứng dụng. Quyết định xem bạn muốn nhắn tin cho ai, tra cứu thông tin hay làm việc khác.
2. Để ý kiểu sử dụng. Bạn chủ yếu lướt thụ động hay thực sự kết nối với ai đó?
3. Kiểm tra cảm xúc sau khi sử dụng. Ghi chú ngắn nếu bạn nhận ra một khuôn mẫu lặp lại.
4. Điều chỉnh một điều bạn đã nhận thấy. Ví dụ, nếu những lần lướt mạng không có chủ đích thường khiến bạn không hài lòng, hãy thử xác định lý do cụ thể trước khi mở ứng dụng rồi để ý cảm giác của mình.
Đây là những cách thực tế để tự quan sát, không phải phương pháp điều trị đã được các nguồn trích dẫn ở đây chứng minh. Bạn không cần đưa ra kết luận chắc chắn chỉ sau một ngày; mục tiêu là tìm hiểu xem khuôn mẫu nào phù hợp với mình.
Nghiên cứu hiện vẫn chưa trả lời được điều gì?
Bài bình luận nghiên cứu cho biết vẫn còn nhiều điều chưa rõ về những rủi ro tiềm ẩn của mạng xã hội và cách cân nhắc chúng với các lợi ích có thể có. Bằng chứng được trích dẫn ở đây chưa xác định được chiều hướng nhân quả đơn giản, một ngưỡng thời gian sử dụng gây hại cho tất cả mọi người hay kết luận dứt khoát về ảnh hưởng lâu dài. Bằng chứng này cũng không hỗ trợ những kết luận cụ thể về các nhóm dân cư ở châu Âu. (bình luận nghiên cứu; HelpGuide)
Nói đơn giản, việc nhận thấy sử dụng mạng xã hội và cảm giác đau khổ xuất hiện cùng lúc không tự nó cho biết điều gì xảy ra trước hoặc nguyên nhân nào dẫn đến thay đổi. Chẳng hạn, một người có thể sử dụng mạng xã hội nhiều hơn vì vốn đã trải qua một giai đoạn khó khăn; bằng chứng được cung cấp không giúp xác định điều đó ở từng cá nhân.
Tóm lại: Hãy chú ý đến khuôn mẫu, đừng áp dụng một quy luật chung cho tất cả
Mạng xã hội có thể giúp kết nối và hỗ trợ đồng đẳng, nhưng một số cách sử dụng cũng có thể đi kèm với cảm xúc khó chịu. Tác động có thể tùy thuộc vào cách dùng và lý do sử dụng; chỉ nhìn vào thời gian trực tuyến là chưa đủ để đánh giá ảnh hưởng.
Hãy để ý điều thường xảy ra với tâm trạng và sinh hoạt hằng ngày của bạn, rồi cân nhắc một thay đổi nhỏ nếu nhận thấy một khuôn mẫu lặp lại nhưng không hữu ích. Nếu cảm giác đau khổ nghiêm trọng hoặc kéo dài, bạn có thể cân nhắc trao đổi với chuyên gia sức khỏe tâm thần đủ chuyên môn. Bài viết này nhằm cung cấp thông tin, không thể đánh giá hay chẩn đoán tình trạng của bạn.
