Tóm tắt cốt lõi (Key Takeaways)
- Không phải chẩn đoán: Cảm thấy mắc kẹt mô tả một trải nghiệm, nhưng tự nó không xác định nguyên nhân hay tình trạng sức khỏe tinh thần.
- Xác định trở ngại: Gọi tên lĩnh vực khiến bạn bế tắc và mô tả điều đang cản trở trước khi cân nhắc cách ứng phó.
- Bắt đầu vừa sức: Cân nhắc một hành động an toàn, khả thi và liên quan đến trở ngại; không cần quyết định lớn ngay lập tức.
- Cân nhắc hỗ trợ: Nếu cảm giác mắc kẹt ảnh hưởng đến sinh hoạt thường ngày, hãy cân nhắc tìm chuyên gia sức khỏe tinh thần.
Cảm thấy mắc kẹt trong cuộc sống nghĩa là gì?
Cảm thấy mắc kẹt là cách mô tả một trải nghiệm, không phải một chẩn đoán. Bạn có thể cảm thấy mình không thể tiến lên trong một lĩnh vực nhất định, chẳng hạn như công việc, hoặc thấy thờ ơ với nhiều khía cạnh của cuộc sống. Cảm giác này có thể được lý giải theo nhiều cách; tự nó không cho biết nguyên nhân là gì hay bạn nên đưa ra quyết định nào. Psych Central nêu một số ví dụ: công việc thiếu hứng thú, mối quan hệ không đem lại cảm giác thỏa mãn và sự thờ ơ nói chung. [1]
Chẳng hạn, một người có thể cảm thấy mình không tiến triển trong công việc, trong khi người khác lại thờ ơ với nhiều khía cạnh của sinh hoạt hằng ngày. Đây là những ví dụ về trải nghiệm, không phải chẩn đoán. Cảm giác mắc kẹt có thể gắn với một hoàn cảnh cụ thể, nhưng đôi khi cũng có thể liên quan đến vấn đề sức khỏe tinh thần. Bản thân cụm từ này không xác định bạn đang gặp phải vấn đề nào. [2]
Vì sao bạn có thể cảm thấy mắc kẹt?
Không có một lời giải thích duy nhất phù hợp với tất cả mọi người. Psych Central liệt kê một số yếu tố có thể góp phần khiến một người cảm thấy bế tắc về cảm xúc hoặc tinh thần, bao gồm:
- Cảm thấy quá tải hoặc kiệt sức vì công việc.
- Thiếu định hướng hoặc sự hỗ trợ.
- Chủ nghĩa hoàn hảo.
- Mâu thuẫn giữa điều bạn mong muốn và kỳ vọng của người khác.
- Kháng cự trước sự thay đổi.
- Cảm nhận về ý nghĩa hoặc mục đích sống suy giảm. [3]
Đây là những khả năng được nguồn đề cập, không phải lời giải thích đầy đủ đã được chứng minh cho trải nghiệm của bạn. Nhiều yếu tố có thể cùng liên quan, hoặc không yếu tố nào phù hợp. Chẳng hạn, một người muốn làm công việc khác nhưng cảm thấy bị giới hạn bởi kỳ vọng của người khác hoặc thiếu sự hỗ trợ. Ví dụ này không có nghĩa là họ nên lập tức đưa ra một thay đổi lớn; nó chỉ cho thấy hoàn cảnh và những băn khoăn cá nhân có thể đan xen.
Làm sao xác định điều gì đang cản trở bạn?
Trước khi quyết định nên làm gì, hãy thử mô tả cảm giác mắc kẹt cụ thể hơn. Psych Central khuyến nghị xác định lý do khiến bạn cảm thấy như vậy trước khi tìm cách xử lý các trở ngại. [4] Việc này có thể giúp bạn cân nhắc cách ứng phó phù hợp với vấn đề, thay vì tìm một giải pháp chung cho mọi tình huống.
Bạn có thể dùng những câu hỏi sau như một bài tập tự nhìn nhận thực tế – không phải liệu pháp đã được kiểm chứng hay bài trắc nghiệm:
1. Gọi tên lĩnh vực: Tôi cảm thấy mắc kẹt nhất ở đâu: công việc, các mối quan hệ, sinh hoạt hằng ngày hay lĩnh vực nào khác?
2. Mô tả trở ngại: Cụ thể, tôi thấy khó bắt đầu, thay đổi, quyết định hay tiếp tục điều gì?
3. Phân biệt điều mình có thể tác động và hoàn cảnh: Phần nào nằm trong khả năng tác động của tôi, và phần nào phụ thuộc vào người khác hoặc những điều kiện ngoài tầm kiểm soát?
Bạn có thể ghi nhanh theo mẫu: “Tôi cảm thấy mắc kẹt ở ___; trở ngại trước mắt có vẻ là ___; một điều tôi có thể tác động là ___.” Bạn không cần giải thích toàn bộ cuộc đời mình. Mô tả cụ thể là đủ để bắt đầu cân nhắc bước tiếp theo.
Nếu chưa biết mình muốn gì, bạn có thể làm gì trước tiên?
Bạn không cần xác định toàn bộ hướng đi cuộc đời rồi mới thực hiện một bước nhỏ. Hãy bắt đầu từ trở ngại vừa nhận diện và cân nhắc một hành động an toàn, vừa sức, có liên quan đến trở ngại đó. Những thông tin được cung cấp ủng hộ việc xác định lý do và rào cản trước; chúng không cho thấy một kế hoạch hành động cụ thể nào hiệu quả với tất cả mọi người.
Ví dụ, nếu công việc khiến bạn cảm thấy bế tắc, một bước ban đầu có thể là tìm hiểu về một lựa chọn khác hoặc trao đổi với người bạn tin tưởng về những giới hạn của mình. Điều đó khác với việc quyết định nghỉ việc ngay lập tức. Trách nhiệm, nguồn lực và hoàn cảnh của bạn đều quan trọng, vì vậy hãy xem bước này là cách làm rõ tình hình – không phải lời hứa rằng mọi thứ sẽ được giải quyết.
Sau đó, hãy tự hỏi: Bước này có giúp tôi hiểu rõ hơn về trở ngại, nhận ra một giới hạn hay nảy ra câu hỏi khác không? Nếu không, đó cũng là thông tin hữu ích. Bạn có thể điều chỉnh bước tiếp theo, thay vì xem một lần thử là phán quyết về bản thân.
Cảm thấy mắc kẹt có nghĩa là bạn đang có vấn đề gì đó không?
Không. Chỉ riêng cảm giác mắc kẹt không chứng minh rằng bạn mắc một tình trạng sức khỏe tinh thần hay đã thất bại. Cảm giác này có thể liên quan đến hoàn cảnh; một nguồn về trị liệu cũng lưu ý rằng đôi khi trải nghiệm ấy có thể liên quan đến lo âu, trầm cảm hoặc kiệt sức vì công việc. [2]
Đây không phải là chẩn đoán dành cho bạn. Bài viết này không thể xác định nguyên nhân đằng sau trải nghiệm của bạn. Nếu lo lắng về sức khỏe tinh thần, bạn nên tìm đến chuyên gia đủ trình độ để được đánh giá.
Khi nào nên cân nhắc tìm hỗ trợ chuyên môn?
Nếu cảm giác mắc kẹt ảnh hưởng đến khả năng sinh hoạt và thực hiện các hoạt động thường ngày, hãy cân nhắc đặt lịch với chuyên gia sức khỏe tinh thần. Psych Central nêu đây là một lý do để tìm hỗ trợ chuyên môn. [5] Bài viết này không thể xác định bạn có cần được chăm sóc hay không, nhưng bạn không cần chờ đến khi tìm được lời giải thích hoàn hảo mới nhờ người khác giúp đỡ.
Mục tiêu trước mắt không nhất thiết là giải quyết toàn bộ cuộc sống. Bạn có thể bắt đầu bằng cách gọi tên lĩnh vực khiến mình cảm thấy mắc kẹt, xác định một trở ngại và cân nhắc bước tiếp theo khả thi. Nếu cách này chưa đủ hoặc cảm giác ấy ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày, tìm hỗ trợ chuyên môn cũng là một lựa chọn đáng cân nhắc.
