Nếu chưa chắc mục đích sống của mình là gì, có thể bạn đang xem nó như một đáp án ẩn giấu đâu đó bên trong. Theo cách nghĩ này, nhiệm vụ của bạn là tìm kiếm đủ lâu, cho đến khi đáp án bất chợt trở nên rõ ràng.
Có một góc nhìn thực tế hơn: mục đích sống có thể là thứ bạn vun đắp. Một nhà tâm lý học lâm sàng cho rằng chúng ta có thể bắt đầu từ những mối quan tâm, ý tưởng và hoạt động vốn đã mang lại ý nghĩa trong cuộc sống, rồi phát triển chúng qua những hành động có chủ đích thay vì chờ đợi một đáp án hoàn chỉnh xuất hiện (Psyche).
Điều này không chứng minh rằng mục đích sống lúc nào cũng được hình thành thay vì được khám phá. Đây chỉ là một cách bắt đầu hữu ích khi áp lực phải “tìm ra mục đích sống” khiến bạn mắc kẹt.
Tóm tắt cốt lõi (Key Takeaways)
- Vun đắp mục đích: Bài viết đề xuất xem mục đích sống như một quá trình có thể phát triển từ những mối quan tâm và hoạt động vốn đã mang lại ý nghĩa.
- Không cần đáp án duy nhất: Mục đích sống có thể thay đổi theo hoàn cảnh, ưu tiên và các mối quan hệ; nó cũng không nhất thiết phải là nghề nghiệp hay sứ mệnh lớn lao.
- Thử một bước nhỏ: Chọn một hoạt động có ý nghĩa hoặc tiếp thêm sinh khí, dành thời gian cụ thể để thử và chú ý xem trải nghiệm giúp bạn hiểu thêm điều gì.
- Góc nhìn, không quy tắc: Cách nhìn về việc vun đắp mục đích sống là một điểm khởi đầu hữu ích với một số người, không phải kết luận áp dụng cho tất cả.
Mục đích sống có thể được vun đắp, không chỉ được tìm thấy
“Tìm thấy” mục đích sống hàm ý rằng đó là một thứ đã hoàn chỉnh: duy nhất, ổn định và ẩn khuất cho đến khi bạn có được khoảnh khắc bừng ngộ phù hợp. Ngược lại, “vun đắp” gợi đến một quá trình. Bạn bắt đầu từ những điều đã có ý nghĩa hoặc tiếp thêm năng lượng cho mình, khám phá chúng trong đời sống thực và hiểu thêm về bản thân qua trải nghiệm.
Nhà tâm lý học được nhắc đến trong bài viết nói trên xem những mối quan tâm và hoạt động mang lại sinh khí như những “hạt mầm” tiềm năng của mục đích sống. Chúng có thể nhỏ bé, chưa thành hình hoặc chỉ xuất hiện không thường xuyên. Ban đầu, chúng không cần phải trông giống một tiếng gọi lớn lao. Theo thời gian và trong những điều kiện phù hợp, bạn có thể khám phá rồi phát triển chúng (Psyche).
Chẳng hạn, hãy hình dung một người thích dành thời gian ngoài trời. Dần dần, họ có thể nhận ra rằng giúp người khác trân trọng thiên nhiên cũng mang lại ý nghĩa cho mình. Nhận ra điều đó không tự động biến nó thành sứ mệnh suốt đời. Đó chỉ là một gợi ý để họ tiếp tục khám phá.
Vì vậy, thay vì hỏi “Mục đích duy nhất của mình là gì?”, bạn có thể bắt đầu bằng câu hỏi: “Điều gì vốn đã quan trọng với mình, và mình có thể dành thêm thời gian cho điều gì?”.
Vì sao chờ một đáp án rõ ràng duy nhất có thể khiến bạn nản lòng
Ý tưởng “tìm ra mục đích sống” có thể ngầm tạo nên một suy nghĩ khó chịu: nếu bạn chưa tìm ra, có lẽ bạn chẳng có mục đích nào cả. Nó cũng có thể khiến bạn tin rằng mục đích sống sẽ bất chợt xuất hiện, hoàn chỉnh như một khoảnh khắc sáng tỏ tuyệt đối.
Theo kinh nghiệm lâm sàng của nhà tâm lý học được dẫn trong bài viết, cách nghĩ này có thể khiến người ta tập trung quá mức vào những gì họ cho rằng mình đang thiếu. Khi sự khai sáng như mong đợi không đến, họ có thể cảm thấy lo âu, thất vọng hoặc nản lòng (Psyche).
Đây là quan sát lâm sàng từ kinh nghiệm của tác giả, không phải kết quả đã được chứng minh là đúng với tất cả mọi người. Dù vậy, có thể bạn sẽ nhận ra khuôn mẫu này trong chính mình: càng đòi hỏi một đáp án hoàn hảo, bạn càng khó nhận thấy những tín hiệu nhỏ đã hiện diện trong cuộc sống.
Chờ đến khi chắc chắn cũng có thể trở thành một cách né tránh. Bạn có thể tiếp tục nghiên cứu, viết nhật ký hoặc so sánh các con đường khả dĩ mà không thử nghiệm con đường nào. Vun đắp mục đích sống mở ra một hướng khác: nhận ra một khả năng có ý nghĩa, rồi dành cho nó một khoảng thời gian thử nghiệm cụ thể.
Mục đích sống có thể là một quá trình luôn thay đổi
Mục đích sống được vun đắp không nhất thiết phải là một tuyên bố cuối cùng và mãi mãi bất biến. Bài viết được dẫn xem mục đích sống là một quá trình đang tiếp diễn, có thể thay đổi khi hoàn cảnh, các mối quan hệ và ưu tiên của bạn đổi khác (Psyche).
Mục đích sống cũng có thể bao gồm nhiều hơn một lý do để sống. Quan tâm đến hành tinh có thể song hành với việc chăm lo cho gia đình hoặc đóng góp cho cộng đồng. Những điều này không cần tranh nhau danh hiệu “mục đích thực sự” của bạn. Chúng có thể là những cách khác nhau để thể hiện điều bạn trân trọng trong một giai đoạn nhất định của cuộc đời.
Điều này quan trọng vì nhiều người cho rằng họ phải gói gọn cuộc đời mình trong một nhãn duy nhất hoàn hảo: một nghề nghiệp, một sự nghiệp vì cộng đồng hoặc một sứ mệnh. Nhưng một người có thể cùng lúc quan tâm sâu sắc đến nhiều điều. Điều giữ vị trí trung tâm có thể thay đổi khi họ tích lũy trải nghiệm hoặc bước sang một giai đoạn khác của cuộc sống.
Xem mục đích sống là thứ có thể thay đổi không có nghĩa là sống tùy tiện. Đó là cho phép trải nghiệm thực tế giúp bạn điều chỉnh cách hiểu của mình, thay vì buộc bản thân phải bảo vệ một đáp án đã chọn từ nhiều năm trước.
Mục đích sống không nhất thiết phải là nghề nghiệp hay sứ mệnh lớn lao
Những hoạt động gắn với mục đích sống sẽ khác nhau tùy từng người. Theo bài viết được dẫn, chúng không nhất thiết phải là những mục tiêu cao cả, khó khăn hay khiến người khác ngưỡng mộ (Psyche).
Với người này, sáng tác âm nhạc có thể là một cách sống gắn bó đầy ý nghĩa với cuộc đời. Với người khác, giúp đỡ những người gặp khó khăn có thể mang lại ý nghĩa lớn hơn. Có người tìm thấy mục đích sống trong việc chăm sóc gia đình, tìm hiểu thế giới tự nhiên hoặc tạo ra một không gian nơi mọi người cảm thấy được chào đón. Đây là những ví dụ minh họa, không phải khuôn mẫu bắt buộc.
Mục đích sống cũng không nhất thiết phải trở thành nghề nghiệp. Một hoạt động vẫn có thể quan trọng ngay cả khi nó không tạo ra thu nhập, địa vị hay một danh tính nghề nghiệp mới. Bài viết mô tả mục đích sống như điều có giá trị tự thân, không phụ thuộc hoàn toàn vào những phần thưởng bên ngoài như tiền bạc hay sự công nhận (Psyche).
Câu hỏi hữu ích không phải là hoạt động đó trông quan trọng ra sao trong mắt người khác, mà là liệu nó có giúp bạn gắn bó với điều mình quan tâm và kết nối với những người, địa điểm hoặc mối bận tâm vượt ra ngoài bản thân hay không.
Thử một bài suy ngẫm ngắn: Bạn muốn làm điều gì có ý nghĩa?
Bạn không cần một kế hoạch cuộc đời hoàn chỉnh để bắt đầu khám phá mục đích sống. Hãy thử bài suy ngẫm ngắn dưới đây, phỏng theo bài tập được mô tả trong bài viết nói trên. Hãy xem đây là một thử nghiệm, không phải bài kiểm tra có thể tiết lộ đáp án cuối cùng của bạn.
1. Hình dung mình có một khoảng thời gian rảnh. Hãy nghĩ về một ngày bạn đã nghỉ ngơi đầy đủ và không phải dành thời gian đó cho việc nhà hay nghĩa vụ.
2. Gọi tên một hoạt động có thể khiến bạn thấy ý nghĩa hoặc tràn đầy sinh khí. Đừng chọn điều nghe có vẻ ấn tượng. Hãy chọn điều bạn thực sự muốn làm.
3. Hỏi xem hoạt động đó có thể kết nối bạn với thế giới bên ngoài bản thân như thế nào. Hoạt động ấy có thể liên quan đến một người khác, một cộng đồng, một địa điểm, một hệ sinh thái hay một vấn đề bạn quan tâm không?
4. Chọn một cơ hội nhỏ để thử. Đưa một hoạt động cụ thể vào lịch thay vì chỉ giữ nó như một dự định mơ hồ.
5. Để ý xem mình học được gì. Sau đó, hãy tự hỏi điều gì mang lại ý nghĩa, điều gì có vẻ gượng ép và liệu bạn có muốn dành chỗ cho trải nghiệm tương tự lần nữa không.
Ví dụ, một người cảm thấy bị thiên nhiên thu hút có thể lên lịch đi dạo ngoài trời và rủ thêm một người đi cùng. Họ có thể chia sẻ những điều mình quan sát được, giúp người kia trải nghiệm nơi đó hoặc đơn giản là dành thời gian chú tâm bên nhau. Mục tiêu không phải là tuyên bố thiên nhiên đã trở thành mục đích sống vĩnh viễn của mình. Mục tiêu là tạo ra một cơ hội cụ thể để khám phá xem mối quan tâm ấy chứa đựng điều gì.
Bài viết khuyến khích chủ động dành thời gian cho những cơ hội như vậy, bởi vun đắp mục đích sống đòi hỏi sự nuôi dưỡng chứ không phải chờ đợi thụ động (Psyche). Đây là một bài suy ngẫm thực tế, không phải phương pháp can thiệp đã được kiểm chứng lâm sàng hay lời bảo đảm rằng bạn sẽ tìm được sự sáng tỏ.
Câu hỏi hữu ích là: tiếp theo bạn có thể vun đắp điều gì?
Nếu vẫn chưa có mục đích sống rõ ràng, điều đó không chứng minh rằng có gì đó bất ổn ở bạn. Có thể cách hiểu của bạn vẫn đang phát triển, hoặc yêu cầu phải có một đáp án duy nhất và mãi mãi không thực sự giúp ích cho bạn.
Sự khác biệt giữa “tìm thấy” và “vun đắp” là một góc nhìn, không phải quy tắc áp dụng cho tất cả mọi người. Giá trị của góc nhìn này nằm ở chỗ nó cho bạn một điểm để bắt đầu: một mối quan tâm, hoạt động hoặc mối quan hệ vốn đã mang lại chút ý nghĩa hay sinh khí.
Hãy chọn một khả năng. Dành cho nó một khoảng thời gian cụ thể, dù nhỏ. Sau đó chú ý xem trải nghiệm ấy giúp bạn hiểu thêm điều gì. Bạn không cần biến nó thành nghề nghiệp, sứ mệnh lớn lao hay danh tính cố định. Lúc này, chỉ cần bước tiếp theo có thể đã đủ.
