Không biết mình muốn gì không có nghĩa là hôm nay bạn phải tìm ra câu trả lời cuối cùng cho cả cuộc đời. Hãy bắt đầu từ những điều nhỏ hơn: để ý điều gì khiến bạn kiệt sức, điều gì tiếp thêm năng lượng và điều gì khiến bạn cảm thấy bình thường. Sau đó, chọn một câu hỏi cùng một hành động vừa sức để tìm hiểu thêm. Mục tiêu không phải là lập tức có câu trả lời chắc chắn, mà là hiểu bản thân hơn và tìm ra bước tiếp theo hữu ích.
Tóm tắt cốt lõi (Key Takeaways)
- Bắt đầu từ quan sát: Ghi lại điều khiến bạn kiệt sức, tiếp thêm năng lượng hoặc cảm thấy bình thường; xem đó là manh mối, chưa phải câu trả lời cố định.
- Thu hẹp thời gian: Thay câu hỏi về cả cuộc đời bằng điều bạn muốn hiểu hoặc khám phá trong 90 ngày tới, hoặc một khoảng thời gian ngắn hơn.
- Thử trước khi quyết định: Chọn một hành động nhỏ, ít rủi ro và có giới hạn thời gian để tìm hiểu một hướng đi khả dĩ.
- Nhìn lại và điều chỉnh: Ghi nhận điều đã học, điều còn chưa rõ và chọn một bước tiếp theo; cân nhắc trao đổi với chuyên gia nếu bạn lo lắng về cách mình đang xoay xở hoặc sinh hoạt.
Việc đầu tiên nên làm khi bạn chưa biết mình muốn gì
Thay vì bắt đầu bằng một quyết định lớn, hãy dành ít phút nhìn lại bản thân. Nghĩ về vài ngày hoặc vài tuần vừa qua và ghi ra:
- Điều gì khiến mình kiệt sức?
- Điều gì tiếp thêm năng lượng hoặc giúp mình tập trung?
- Điều gì khiến mình cảm thấy bình thường, không hẳn tốt cũng không hẳn tệ?
Cách này có thể giúp biến một vấn đề mơ hồ thành những điều cụ thể hơn. Chẳng hạn, bạn chưa biết mình muốn công việc hay lối sống nào, nhưng có thể nhận ra rằng những nhiệm vụ lặp đi lặp lại khiến bạn mệt mỏi, trò chuyện với mọi người khiến bạn hứng thú, còn những khoảng thời gian dài không có kế hoạch thì không tạo cảm giác gì đặc biệt. Những quan sát ấy là manh mối, chưa phải câu trả lời cố định.
Đừng biến bài tập này thành phép thử xem bạn đã tìm ra “tiếng gọi đích thực” của mình chưa. Trước mắt, bạn chỉ đang thu thập thông tin hữu ích về trải nghiệm hiện tại. Khi câu hỏi lớn quá rộng, bắt đầu bằng những câu hỏi nhỏ hơn-chẳng hạn điều gì khiến bạn cạn năng lượng hoặc có thêm năng lượng-có thể là cách thiết thực để tìm điểm khởi đầu (Lovatt, *What to Do When You Don’t Know What You Want in Life*).
Vì sao bạn không cần quyết định toàn bộ tương lai ngay lập tức
Câu hỏi “Mình nên làm gì với cuộc đời?” nghe như thể bạn cần một câu trả lời trọn vẹn, không thể thay đổi. Cách đặt vấn đề ấy có thể khiến mọi sự không chắc chắn đều giống như một thất bại.
Một câu hỏi dễ xử lý hơn là: “Tiếp theo, mình muốn hiểu rõ, thay đổi hoặc khám phá điều gì?” Ngay cả khi chưa thể hình dung tương lai lý tưởng, bạn vẫn có thể trả lời câu hỏi này. Có thể bạn muốn tìm hiểu xem mình có thích một kiểu công việc nào đó không, cải thiện thói quen hằng ngày, dành thêm thời gian cho những người quan trọng hoặc tạo khoảng trống để suy nghĩ.
Điều này không có nghĩa là lập kế hoạch dài hạn chẳng có ích gì. Chỉ là bạn không cần chắc chắn về lâu dài mới có thể thực hiện một bước ngắn hạn. Khi hiểu thêm về bản thân, bạn có thể điều chỉnh hướng đi trước mắt.
Để ý điều bạn muốn nhiều hơn, ít hơn và điều gì quan trọng với mình
Bài tập này giúp biến cảm giác chung chung rằng mình đang không chắc chắn thành những quan sát cụ thể.
1. Nhìn lại một tuần gần đây. Liệt kê một vài hoạt động, cuộc trò chuyện, trách nhiệm và khoảng thời gian nghỉ ngơi.
2. Ghi lại tác động của từng việc. Đánh dấu là kiệt sức, có thêm năng lượng hoặc bình thường. Đừng suy diễn quá nhiều từ một trải nghiệm riêng lẻ; hãy tìm những khuôn mẫu lặp lại qua nhiều lần.
3. Hỏi mình muốn có thêm điều gì. Đó có thể là công việc cần tập trung, sự sáng tạo, vận động, học hỏi, yên tĩnh, hợp tác, ổn định hoặc thời gian bên những người nhất định.
4. Hỏi mình muốn bớt điều gì. Có thể bạn muốn bớt vội vã, xung đột, sự lặp lại, bất định, cô lập hoặc áp lực phải thể hiện.
5. Để ý điều gì có vẻ quan trọng với mình. Xem giá trị cá nhân nào xuất hiện trong các quan sát-chẳng hạn quyền tự chủ, sự an toàn, phát triển, kết nối, công bằng hoặc sáng tạo.
6. Viết các hướng có thể cân nhắc dưới dạng giả thuyết. Dùng cách nói như “Có lẽ mình muốn tìm hiểu thêm về…” thay vì “Đây chắc chắn là con người mình”.
Giá trị cá nhân có thể làm điểm tham chiếu bên trong khi bạn so sánh các lựa chọn và đưa ra quyết định phù hợp với con người mình muốn trở thành. Chúng có thể giúp bạn suy nghĩ về công việc, các mối quan hệ và cuộc sống hằng ngày, nhưng không tự động đưa ra một đáp án duy nhất (BetterUp, *How To Figure Out What You Want: 8 Steps*).
Hãy tưởng tượng bạn nhận ra rằng trong một tuần bình thường, giúp đồng nghiệp giải quyết vấn đề khiến bạn cảm thấy công việc có ý nghĩa, còn những yêu cầu liên tục vào phút chót khiến bạn cạn năng lượng. Điều đó không chứng minh bạn nên đổi việc hay theo đuổi một nghề cụ thể. Nhưng nó có thể gợi ý rằng đóng góp có ý nghĩa và cách làm việc dễ dự đoán hơn là những điều đáng để bạn tìm hiểu.
Thu hẹp câu hỏi vào 90 ngày tới
Nếu câu hỏi “Mình muốn gì trong cuộc đời?” có vẻ quá khó trả lời, hãy rút ngắn khoảng thời gian cần nghĩ tới. Bạn có thể tự hỏi:
- Mình muốn giai đoạn này diễn ra như thế nào?
- Điều gì sẽ giúp 90 ngày tới có ý nghĩa hơn?
- Điều gì sẽ khiến mình cảm thấy nhẹ nhõm hơn?
- Mình muốn hiểu rõ hơn lĩnh vực nào?
Khoảng thời gian 90 ngày không phải là quy tắc hay dự đoán về tương lai, mà chỉ là một khung thời gian giúp bạn tập trung. Nếu thấy phù hợp hơn, bạn có thể chọn khoảng thời gian ngắn hơn.
Ví dụ, thay vì hỏi “Mình nên làm nghề gì?”, bạn có thể hỏi: “Trong ba tháng tới, mình có muốn tìm hiểu xem mình thích viết, làm việc với khách hàng hay học một kỹ năng chuyên môn không?” Câu hỏi hẹp hơn giúp bạn xác định điều có thể quan sát và thử nghiệm. Thu hẹp câu hỏi vào một khoảng thời gian ngắn cũng được gợi ý như một cách giúp vấn đề cuộc đời tưởng chừng quá sức trở nên dễ xử lý hơn (Lovatt, *What to Do When You Don’t Know What You Want in Life*).
Thử một việc nhỏ trước khi đưa ra cam kết lớn
Khi đã có một hướng đi khả dĩ, hãy thử tìm hiểu trước khi xem đó là một quyết định lớn. Một thử nghiệm nhỏ nên ít rủi ro, cụ thể và có giới hạn thời gian.
1. Chọn một khả năng. Chọn hướng bạn thấy đáng tìm hiểu, không nhất thiết là hướng khiến bạn cảm thấy chắc chắn.
2. Xác định một hành động nhỏ. Tham gia một buổi học, hoàn thành dự án ngắn, nhận một nhiệm vụ liên quan, hỏi chuyện ai đó về công việc của họ hoặc thực hành một hoạt động phù hợp.
3. Đặt thời gian thử. Quyết định khi nào bắt đầu và khi nào sẽ nhìn lại trải nghiệm.
4. Ghi lại điều bạn nhận thấy. Tự hỏi hoạt động đó khiến bạn hứng thú, cạn năng lượng, thấy có ý nghĩa, bực bội hay cảm thấy bình thường.
5. Phân biệt hoạt động với điều kiện thực hiện. Có thể bạn không thích làm việc gì đó khi bị thúc ép về thời gian nhưng lại thích khi có nhiều quyền tự chủ hơn. Bối cảnh cũng quan trọng.
Thử nhiều hoạt động khác nhau có thể đem lại thông tin mà chỉ suy nghĩ thôi không có được. Thử một việc không đảm bảo bạn sẽ thích, làm tốt hay lập tức hiểu ra hướng đi của mình. Đơn giản là bạn có thêm một trải nghiệm để suy ngẫm (Durmonski, *What To Do When You Don’t Know What To Do?*).
Ví dụ, một người tò mò về việc dạy học có thể kèm một học sinh nhỏ tuổi trong một buổi hoặc thử viết lời giải thích ngắn về một chủ đề mình hiểu rõ. Sau đó, họ có thể tự hỏi: Mình có thích khâu chuẩn bị không? Mình có thích điều chỉnh cách giải thích cho phù hợp không? Phần nào khiến mình thấy khó? Kết quả là thông tin để suy ngẫm, không phải phán quyết về toàn bộ tương lai.
Nhìn lại điều đã học được và chọn một bước tiếp theo
Khi kết thúc khoảng thời gian thử nghiệm đã chọn, hãy tự đánh giá bằng những câu hỏi đơn giản:
- Mình nhận thấy điều gì? Ghi lại những khoảnh khắc cụ thể thay vì đưa ra nhận xét chung chung.
- Điều gì tiếp thêm năng lượng hoặc khiến mình kiệt sức? Tìm những khuôn mẫu lặp lại.
- Điều gì vẫn chưa rõ? Gọi tên điều chưa biết giúp bạn tránh ép mình phải có kết luận.
- Tiếp theo mình muốn tìm hiểu điều gì? Chọn một câu hỏi liên quan.
- Hành động tiếp theo là gì, và khi nào mình sẽ xem xét lại? Ghi vào lịch.
Bước tiếp theo có thể là lặp lại thử nghiệm trong một bối cảnh khác, trò chuyện với người có kinh nghiệm liên quan hoặc thử một khả năng gần kề. Cũng có thể bạn sẽ ngừng theo đuổi một lựa chọn thường xuyên không phù hợp với điều mình cần. Kết quả nào cũng có thể hữu ích nếu giúp bạn có thêm thông tin.
Hãy chọn hành động đủ nhỏ để bạn có thể thực sự hoàn thành. “Tìm ra nghề nghiệp của mình” không phải là một hành động cụ thể. “Dành 45 phút so sánh hai hoạt động công việc và sắp xếp một cuộc trò chuyện trong tuần này” thì có thể thực hiện được.
Khi chỉ tự nhìn lại có thể chưa đủ
Bài viết này cung cấp hướng dẫn giáo dục chung, không phải chẩn đoán hay phương án thay thế cho lời khuyên chuyên môn. Nếu bạn lo lắng về cách mình đang xoay xở hoặc sinh hoạt, hãy cân nhắc trao đổi với một chuyên gia có đủ năng lực để họ tìm hiểu trực tiếp hoàn cảnh của bạn. Bạn không cần xem bài tập này là lý do để tự mình giải quyết mọi chuyện.
Những gợi ý ở đây chỉ mang tính khái quát. Bài viết không xác định nguyên nhân khiến bạn chưa chắc chắn hay đưa ra kết luận lâm sàng về trải nghiệm của bạn.
Tiếp tục tìm hiểu mà không ép mình phải có câu trả lời cuối cùng
Bạn có thể làm theo trình tự thực tế này:
1. Quan sát điều gì khiến bạn kiệt sức, có thêm năng lượng hoặc cảm thấy bình thường.
2. Suy ngẫm về điều bạn muốn nhiều hơn, ít hơn và điều gì quan trọng với mình.
3. Thu hẹp câu hỏi vào một khoảng thời gian vừa sức, chẳng hạn 90 ngày tới.
4. Thử nghiệm một khả năng nhỏ mà không xem đó là cam kết cả đời.
5. Nhìn lại điều bạn học được và chọn một hành động tiếp theo.
Nếu muốn tìm hiểu một câu hỏi liên quan, bạn có thể đọc tiếp Không biết mình thích gì thì nên làm gì, Cách hiểu bản thân hoặc Cách tìm mục đích sống. Các chủ đề này có liên quan nhưng trả lời những câu hỏi khác nhau.
Trước mắt, hãy ghi lại một thử nghiệm nhỏ bạn có thể thực hiện và ngày bạn sẽ nhìn lại điều mình học được.
