Nếu biết mình chỉ còn một năm để sống, bạn sẽ dành thời gian cho điều gì?
Một cách hữu ích để tiếp cận câu hỏi này không phải là lập danh sách những việc cần làm trước khi chết thật kịch tính. Thay vào đó, hãy viết ra những điều bạn sẽ ưu tiên, tự hỏi vì sao chúng chưa hiện diện nhiều hơn trong cuộc sống hiện tại, rồi chọn một bước nhỏ để thực hiện trong tuần này. Trình tự viết – suy ngẫm – hành động này xuất phát từ một bài viết chiêm nghiệm cá nhân của Paul Casey; đây không phải là phương pháp can thiệp đã được kiểm chứng lâm sàng hay lời bảo đảm về sự thay đổi (Paul Casey).
Chẳng hạn, bạn có thể viết: “Tôi sẽ kết nối lại với anh trai.” Câu hỏi tiếp theo không nhất thiết phải là liệu bạn có nên thay đổi toàn bộ cuộc đời hay không. Thay vào đó, hãy tự hỏi: “Tuần này, mình có thể làm gì để mối quan hệ này hiện diện nhiều hơn trong cuộc sống?” Bạn có thể gửi tin nhắn, đề nghị một cuộc gọi hoặc hẹn nhau uống cà phê.
Giá trị của câu hỏi nằm ở những gì nó giúp bạn nhận ra về các ưu tiên hiện tại – và những điều bạn có thể đã trì hoãn.
Tóm tắt cốt lõi (Key Takeaways)
- Nhận ra ưu tiên: Hình dung một năm còn lại có thể giúp bạn nhận diện người, trải nghiệm và điều đóng góp đang quan trọng với mình.
- Phân biệt mong muốn: Một ưu tiên sâu sắc thường có lý do rõ ràng, ý nghĩa cá nhân và có thể thể hiện qua hành động nhỏ trong đời sống thường ngày.
- Chọn bước nhỏ: Biến một ưu tiên thành hành động cụ thể, nằm trong phạm vi kiểm soát và đưa vào lịch của tuần này.
- Hiểu đúng giới hạn: Đây là bài tập suy ngẫm dựa trên các bài viết cá nhân, không phải công cụ tâm lý được kiểm chứng hay lời bảo đảm về thay đổi hành vi.
Thí nghiệm tưởng tượng còn một năm để sống có thể giúp bạn nhận ra điều gì?
Hình dung về một khoảng thời gian hữu hạn có thể khiến bạn nhìn một tuần bình thường theo cách khác. Có người nhận ra mình muốn dành nhiều thời gian hơn cho gia đình hoặc bạn bè. Người khác nghĩ đến một chuyến đi có ý nghĩa, công việc sáng tạo, việc đóng góp cho một nguyên nhân, hoặc một cuộc trò chuyện mà họ vẫn đang né tránh.
Các bài viết chiêm nghiệm cá nhân về câu hỏi này đưa ra những ví dụ như thăm một người bạn, trở lại một nơi có ý nghĩa, tạo thêm kỷ niệm, lắng nghe kỹ hơn và bớt lo lắng về những thước đo thành công do xã hội đặt ra (Elephant Journal; Paul Casey). Hãy xem đây là những góc nhìn cá nhân, không phải bảng xếp hạng phổ quát về những điều mọi người nên làm.
Câu hỏi này cũng có thể giúp bạn phân biệt điều thực sự quan trọng với điều chỉ trông có vẻ đáng ngưỡng mộ. Một người có thể hình dung mình dành một buổi chiều thong thả bên người thân thay vì theo đuổi thêm một thành tích. Người khác có thể quyết định dành thời gian cho một dự án sáng tạo, công việc tình nguyện hoặc một nơi họ luôn muốn đến.
Không có câu trả lời đúng duy nhất. Mục đích không phải là bắt chước danh sách của người khác, mà là quan sát những người, trải nghiệm, hình thức đóng góp và lựa chọn nào liên tục xuất hiện trong câu trả lời của chính bạn.
Cách thực hiện bài tập suy ngẫm về một năm còn lại
Hãy dành 20–30 phút. Dùng giấy hoặc một tài liệu trống và viết nhanh, thay vì cố tạo ra một câu trả lời hoàn hảo. Những gợi ý dưới đây là câu hỏi suy ngẫm do bài viết biên tập, không phải công cụ đánh giá tâm lý đã được kiểm chứng.
1. Hình dung một tuần bình thường. Nếu chỉ còn một năm để sống, một ngày thứ Ba hoặc thứ Bảy bình thường của bạn sẽ như thế nào? Đừng thiết kế một năm chỉ toàn kỳ nghỉ. Trong đời sống hằng ngày, bạn thực sự muốn dành thời gian cho điều gì?
2. Gọi tên những người quan trọng. Bạn muốn gặp, gọi điện, cảm ơn, tha thứ, lắng nghe hoặc dành thời gian chú tâm hơn cho ai? Hãy cụ thể. “Bạn bè của tôi” có thể không hữu ích bằng việc gọi tên một người hoặc một mối quan hệ cụ thể.
3. Gọi tên những trải nghiệm. Bạn muốn trải nghiệm, học hỏi, tạo ra hoặc trở lại với điều gì? Đó có thể là một chuyến đi, nhưng cũng có thể là nấu ăn cho gia đình, hoàn thành một dự án cá nhân, ngắm bình minh hoặc có một cuộc trò chuyện mà bạn đã né tránh.
4. Gọi tên điều bạn muốn đóng góp. Có người, cộng đồng hoặc nguyên nhân nào bạn muốn hỗ trợ không? Các bài viết nguồn nêu những ví dụ như làm tình nguyện, cố vấn, lên tiếng và dành thời gian cho người khác (Paul Casey). Câu trả lời của bạn không cần phải lớn lao. Có thể chỉ là giúp một người bằng kỹ năng bạn đã có.
5. Nhận ra điều bạn sẽ không tiếp tục trì hoãn. Trong thí nghiệm tưởng tượng này, những mối bận tâm nào có thể trở nên kém quan trọng hơn – ngoại hình, việc nhà phải hoàn hảo, địa vị, thêm một lần thăng chức hay những kỳ vọng khác? Một bài viết cá nhân mô tả việc bớt chú ý đến cân nặng, giặt giũ và những dấu hiệu thành công theo khuôn mẫu (Elephant Journal). Đây là một ví dụ, không phải lời khuyên bỏ bê trách nhiệm.
6. Khoanh tròn những ưu tiên lặp lại. Đọc lại những gì bạn đã viết và đánh dấu các ý xuất hiện nhiều hơn một lần. Có thể bạn liên tục quay về với gia đình, công việc sáng tạo, tự do, học hỏi, phụng sự, tình bạn hoặc sự hiện diện trọn vẹn. Những chủ đề lặp lại là manh mối để suy ngẫm, không phải bằng chứng về một mục đích sống cố định.
7. Viết một câu. Hoàn thành câu sau: “Điều có vẻ đáng để tôi dành chỗ cho nó ngay lúc này là…” Hãy viết đủ cụ thể để câu trả lời có thể giúp bạn định hướng một quyết định.
Bạn có thể chỉnh sửa câu trả lời sau. Thí nghiệm tưởng tượng này chỉ hữu ích khi giúp bạn đặt ra những câu hỏi tốt hơn, chứ không phải khi buộc bạn xác định một bản sắc hay kế hoạch sống cố định.
Làm thế nào để phân biệt một mong muốn nhất thời với một ưu tiên sâu sắc hơn?
Không phải câu trả lời nào cũng cần trở thành một cam kết. Một số ý tưởng xuất hiện vì chúng nghe thú vị, được xã hội ngưỡng mộ hoặc tạo cảm xúc mạnh. Những ý tưởng khác có thể cho thấy điều thực sự quan trọng với bạn trong cả đời sống thường ngày lẫn một năm cuối đời được tưởng tượng.
Hãy dùng bảng dưới đây như một công cụ diễn giải thực tế – không phải bài kiểm tra tâm lý.
| Một ưu tiên cá nhân sâu sắc hơn | Một mong muốn nhất thời hoặc do bên ngoài kỳ vọng |
|---|---|
| Gắn với một người, hoạt động hoặc hình thức đóng góp cụ thể | Vẫn mơ hồ: “đi du lịch nhiều hơn”, “thành công hơn” hoặc “làm điều gì đó ấn tượng” |
| Có lý do rõ ràng và ý nghĩa cá nhân | Chủ yếu hấp dẫn vì được người khác ngưỡng mộ |
| Xuất hiện trong nhiều câu trả lời hoặc tình huống | Chỉ xuất hiện một lần rồi biến mất khi bạn hỏi sâu hơn |
| Có thể thể hiện qua một hành động nhỏ trong đời sống thường ngày | Hoàn toàn phụ thuộc vào một thay đổi lớn hoặc hoàn cảnh lý tưởng |
| Vẫn quan trọng khi bạn hình dung cả những phần tẻ nhạt, không hào nhoáng | Chủ yếu tập trung vào hình ảnh của trải nghiệm |
Chẳng hạn, “Tôi muốn đi vòng quanh thế giới” có thể là một ưu tiên thực sự. Nhưng cũng có thể đó là cách nói ngắn gọn cho nhu cầu tự do, tò mò, nghỉ ngơi hoặc dành thời gian với một người cụ thể. Hãy tự hỏi mong muốn ấy đang đại diện cho điều gì. Nếu nhu cầu sâu xa hơn là sự kết nối, một bữa tối hằng tuần hoặc một chuyến thăm đã lên kế hoạch cũng có thể là cách thể hiện nhu cầu đó một cách có ý nghĩa.
Bạn không cần gạt bỏ mong muốn ấy khỏi danh sách những việc muốn làm trước khi chết. Mục tiêu là hiểu nó rõ hơn trước khi quyết định sẽ làm gì.
Bạn có thể thực hiện bước nhỏ nào trong tuần này?
Suy ngẫm trở nên thực tế hơn khi bạn chuyển một ưu tiên thành hành động phù hợp với cuộc sống hiện tại. Bài viết của Paul Casey gợi ý nên bắt đầu bằng một “bước nhỏ” và đưa bước đó vào lịch (Paul Casey). Hãy xem đây là một gợi ý hữu ích, không phải phương pháp thay đổi hành vi được bảo đảm hiệu quả.
1. Chọn một ưu tiên. Chọn một chủ đề vừa có ý nghĩa vừa phù hợp với hiện tại. Đừng chọn năm ưu tiên cùng lúc.
2. Biến ưu tiên đó thành hành động có thể quan sát được. Thay “dành nhiều thời gian hơn cho gia đình” bằng “gọi cho mẹ 20 phút vào tối thứ Năm”. Thay “sáng tạo hơn” bằng “dành 45 phút vào thứ Bảy để phác thảo”.
3. Chọn bước đi nằm trong phạm vi kiểm soát của bạn. Bạn có thể gửi tin nhắn, đặt lịch, dành riêng một khoảng thời gian, viết một trang hoặc tìm hiểu cơ hội làm tình nguyện. Bạn không thể kiểm soát việc người khác có trả lời hay không, hoặc liệu toàn bộ kế hoạch có diễn ra hoàn hảo hay không.
4. Đưa bước đó vào lịch. Chọn ngày, giờ và địa điểm. Nếu hành động không được lên lịch, nó có thể chỉ còn là một ý định hấp dẫn.
5. Đánh giá mà không phán xét bản thân. Sau đó, hãy hỏi: Tôi đã hiểu thêm điều gì về ưu tiên này? Nó có ý nghĩa, gượng ép hay không tạo cảm xúc đặc biệt? Điều gì sẽ giúp bước tiếp theo dễ thực hiện hơn?
Những bước đầu tiên khả thi có thể là sắp xếp một cuộc trò chuyện chân thành, dành thời gian cho một hoạt động có ý nghĩa, liên lạc với một người bạn mà bạn nhớ, hoặc thực hiện một bước vừa sức hướng đến sự đóng góp bạn đã gọi tên. Mục tiêu không phải là sống như thể một thời hạn không thể đảo ngược vừa được công bố. Mục tiêu là thử xem một ưu tiên quan trọng có thể được dành thêm một chút không gian trong tuần thực tế của bạn hay không.
Bài tập này không thể cho bạn biết điều gì?
Các nguồn được cung cấp là những bài viết và suy ngẫm cá nhân. Chúng không chứng minh rằng bài tập này có thể dự đoán sự hối tiếc trong tương lai, tiết lộ một mục đích sống khách quan duy nhất, khiến bạn hạnh phúc hơn hay tạo ra thay đổi hành vi lâu dài. Chúng cũng không khuyên bạn nghỉ việc, chấm dứt một mối quan hệ, tiêu hết tiền tiết kiệm hoặc đưa ra quyết định không thể đảo ngược nào khác.
Một số tác giả dùng cái chết như lời nhắc nhở để chú ý hơn đến sự sống. Một bài viết mô tả cái chết như lời nhắc hãy sống (Elephant Journal). Đây là cách diễn giải mang tính triết học, không phải kết luận y khoa hay quy tắc áp dụng cho tất cả mọi người.
Câu trả lời của bạn có thể thay đổi theo hoàn cảnh. Chúng cũng có thể phản ánh cảm xúc nhất thời, sự kiệt sức, mất mát, áp lực xã hội hoặc mong muốn trốn thoát. Hãy xem chúng là chất liệu để suy ngẫm, không phải chẩn đoán hay mệnh lệnh.
Nếu việc tưởng tượng về cái chết khiến bạn đau khổ, hãy tạm dừng, ngừng viết và chuyển sang một câu hỏi ít nặng nề hơn – chẳng hạn: “Trong ba tháng tới, tôi muốn dành thêm chỗ cho điều gì?” Đừng ép bản thân phải hoàn thành bài tập. Các nguồn hiện có không cung cấp hướng dẫn chuyên môn cho tình trạng đau khổ nghiêm trọng do suy ngẫm về cái chết, nên bài viết này không đưa ra lời khuyên lâm sàng.
Đọc gì tiếp theo?
Bài tập này là một cách giới hạn để xem xét các ưu tiên, không phải một lý thuyết hoàn chỉnh về ý nghĩa cuộc sống. Để có phần giới thiệu rộng hơn, hãy đọc tiếp Ý nghĩa cuộc sống là gì? hoặc tìm hiểu Làm thế nào để sống một cuộc đời có ý nghĩa.
Nếu câu trả lời của bạn gợi ra một câu hỏi lớn hơn về phương hướng hoặc mục đích, bạn cũng có thể đọc Làm thế nào để tìm thấy mục đích sống. Hãy bắt đầu từ ưu tiên đã xác định ở đây, rồi quyết định điều gì xứng đáng được bạn quan tâm thêm – không phải vì bạn chỉ còn một năm để sống, mà vì thời gian hiện tại đáng được định hướng một cách cẩn trọng.
